Nígbà tí Ẹni tí Ó Ní Dementia Bá Ń Béèrè Ìbéèrè Kan Náà Léraléra

“Ní agogo mélòó ni dókítà?” Ìṣẹ́jú mẹ́wàá lẹ́yìn náà: “Ní agogo mélòó ni dókítà?” Gbígbọ́ ìbéèrè kan náà léraléra jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn apá tí ó rẹni jù ní títọ́jú ẹni tí ó ń gbé pẹ̀lú dementia. Ó wọ́pọ̀ gan-an, kì í ṣe ní ìmọ̀ọ́mọ̀ ṣe, àwọn ọ̀nà parọ́rọ́ sì wà láti dáhùn tí ó mú ọjọ́ náà rọrùn fún ẹ̀yin méjèèjì.

Kí ló dé tí ẹni tí ó ní dementia fi ń béèrè ìbéèrè kan náà léraléra?

Pàápàá nítorí ìrántí. Dementia ń ní ipa lórí ìrántí ìgbà kúkúrú, nítorí náà ẹni náà sábà máa ń kò rántí pé òun ti béèrè, tàbí kò rántí ìdáhùn. Alzheimer’s Foundation of America ṣàpèjúwe bíbéèrè ìbéèrè ní ọ̀pọ̀ ìgbà gẹ́gẹ́ bí ohun tí ó wọ́pọ̀ tí a sì retí.

Ìbéèrè náà sábà máa ń gbé ìmọ̀lára kan pẹ̀lú. Alzheimer’s Association ṣàlàyé pé ìbéèrè tí a tún béèrè lè sọ ìdààmú, ìbéèrè fún ìrànlọ́wọ́, tàbí àníyàn àti àìmọ̀ ààbò, àti pé ẹni náà sábà máa ń wá ìtùnú àti ohun tí ó mọ̀. “Ìgbà wo ni a ó lọ?” lè túmọ̀ sí “ẹ̀rù ń bà mí láti lọ.” Àìnírètí, ìbẹ̀rù, ariwo àti àwọn àyípadà nínú ìṣe déédéé lè fa gbogbo wọn, ìbéèrè tí a tún béèrè sì lè fi àìní kan hàn, bíi ilé ìgbọ̀nsẹ̀ (Family Caregiver Alliance).

Kí ni ó yẹ kí n sọ?

Ẹ dáhùn pẹ̀lú ìparọ́rọ́ àti ní kúkúrú, bí ẹni pé ó jẹ́ ìgbà àkọ́kọ́.

• Ẹ jẹ́ kí ìdáhùn kúrú kí ó sì jẹ́ ọ̀kan náà. “Dókítà wà ní agogo méjì. Èmi yóò wà pẹ̀lú yín.” Ìdáhùn tí kò yí padà rọrùn láti gbà.
• Ẹ dáhùn sí ìmọ̀lára náà. “Ẹ ń ronú nípa dókítà. Ó jẹ́ ní ọ̀sán yìí, èmi ni èmi yóò gbé wa lọ. Kò sí ohun tí ẹ nílò láti ṣe.”
• Ẹ lo ohùn gbígbóná àti ìfọwọ́kàn jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́, bí wọ́n bá fẹ́ràn ìfọwọ́kàn. Alzheimer’s Association gbà á nímọ̀ràn pé kí ẹ máa parọ́rọ́ kí ẹ má sì lo ọgbọ́n ọ̀rọ̀ tàbí jíyàn.
• Ẹ fún wọn ní ìdáhùn tí wọ́n ń wá, bí ó ti wù kí ó pọ̀ tó. Alzheimer’s Association sọ pé kí a tún sọ ọ́ bí ó ti wù kí wọ́n béèrè.

Kí ni ó yẹ kí n yẹra fún?

• “Ẹ ti béèrè ìyẹn lọ́wọ́ mi.” Family Caregiver Alliance gbà á nímọ̀ràn lòdì sí títọ́ka pé wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ béèrè. Kò lè ràn wọ́n lọ́wọ́ láti rántí, ó sì lè dà bí a ń bá wọn wí.
• Àlàyé gígùn. Ọ̀rọ̀ púpọ̀ túmọ̀ sí ohun púpọ̀ láti gbàgbé.
• Mímí ẹ̀dùn, yíyí ojú tàbí ohùn mímú. National Institute on Aging gbà á nímọ̀ràn sùúrù àti àìfi ìdààmú hàn. Ìyẹn ṣòro; ẹ wo apá lórí ìsinmi ní ìsàlẹ̀.

Àwọn irinṣẹ́ rírọrùn tí ó ń dáhùn ìbéèrè fún yín

Nígbà tí ẹni náà bá ṣì lè kàwé, ìdáhùn tí a kọ tí ó lè rí sábà máa ń ṣèrànwọ́ ju èyí tí a sọ lọ.

Àwọn èrò wọ̀nyí wá láti Alzheimer’s Association àti Alzheimer’s Los Angeles. Ẹ tọ́ka sí ìwé kúkúrú náà jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ (“Ẹ jẹ́ kí a jọ wo pátákó náà”) dípò sísọ “mo ti kọ ọ́ fún yín.”

Ẹ sọ fún wọn nípa àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ní àkókò tó súnmọ́

Mẹ́nu kan ìpàdé tàbí ìrìn jáde ní ọjọ́ díẹ̀ ṣáájú lè di wákàtí ìbéèrè onídààmú. Family Caregiver Alliance àti Alzheimer’s Los Angeles méjèèjì dá a lábàá sísọ̀rọ̀ nípa àwọn ètò, ní pàtàkì àwọn tí ó ń fa ìdààmú bíi ìbẹ̀wò dókítà tàbí wíwẹ̀, ní àkókò tó súnmọ́ wọn nìkan. Lẹ́yìn náà ẹ sọ ohun tí yóò ṣẹlẹ̀ lẹ́yìn náà, ìgbésẹ̀ kan lẹ́ẹ̀kan.

Àwọn ìgbòkègbodò tí ó lè yí àfiyèsí padà

Lẹ́yìn tí ẹ ti dáhùn tí ẹ sì ti gba ìmọ̀lára náà, ìgbòkègbodò parọ́rọ́, tí ó dùn lè ṣèrànwọ́, pàápàá bí àìnírètí bá wà lẹ́yìn àwọn ìbéèrè náà. Gbogbo orísun tí a mẹ́nu kàn lókè dábàá yíyí wọn sí nǹkan tí ẹni náà fẹ́ràn.

1. Eré kúkúrú, rírọrùn papọ̀. Àwọn méjì-méjì àwòrán ń jẹ́ kí àwọn àwòrán máa hàn, nítorí náà kò sí ohun tí a gbọ́dọ̀ rántí.
2. Iṣẹ́ tí a mọ̀. Kíká aṣọ ìnura, yíyan ìbọ̀sẹ̀ tàbí títò tábìlì. Ẹ jọ tòlẹ́sẹẹsẹ jẹ́ ẹ̀yà orí ẹ̀rọ rẹ̀.
3. Ẹ sọ̀rọ̀ nípa ohun tí wọ́n fẹ́ràn. Àwọn káàdì ìjíròrò ń fúnni ní àwọn ìbéèrè ṣíṣí tí kò ní ìdáhùn tó tọ́.
4. Orin, rírìn tàbí oúnjẹ ìpápánu. National Institute on Aging ṣe àkójọ wọ̀nyí láàárín àwọn ọ̀nà rírọrùn láti yí àfiyèsí padà.
5. Ìdúró parọ́rọ́. Ẹ jókòó papọ̀, ẹ wo ìta láti fèrèsé, tàbí ẹ gbìyànjú àkókò ìdúró mímí parọ́rọ́ tí ẹ jọ ń ní.

Bí wọ́n bá padà sí ìbéèrè náà, ẹ dáhùn rẹ̀ lẹ́ẹ̀kan sí i, pẹ̀lú inú rere. Ìyẹn dára.

Ẹ wá àwọn àṣà

Alzheimer’s Association dá a lábàá kíkíyèsí bóyá àwọn ìbéèrè náà ń wá ní àwọn àkókò ọjọ́ kan, ní àyíká àwọn ènìyàn kan tàbí ní àwọn ibi kan. Bí wọ́n bá máa ń bẹ̀rẹ̀ ṣáájú kí àwọn àlejò tó dé, tàbí ní ìrọ̀lẹ́ kùtùkùtù, ẹ lè ṣètò ṣáájú: ìwé kúkúrú nípa ìbẹ̀wò náà, ìgbòkègbodò tí a mọ̀ tí ó ti ṣetán, yàrá tí ó parọ́rọ́ jù. Ìtọ́sọ́nà wa lórí àwọn ìgbòkègbodò parọ́rọ́ ìrọ̀lẹ́ lè ṣèrànwọ́ bí alẹ́ bá jẹ́ àkókò tí ó le jù.

Ẹ tọ́jú ara yín

Dídáhùn ìbéèrè kan náà fún ìgbà ogún ń rẹni. Bí ẹ bá nímọ̀lára pé sùúrù yín ń tán tí ẹni náà sì wà ní ààbò, ẹ lọ sí yàrá mìíràn fún ìṣẹ́jú díẹ̀ kí ẹ sì mí jinlẹ̀, gẹ́gẹ́ bí Alzheimer’s Los Angeles ti dá a lábàá. National Institute on Aging ń gba àwọn olùtọ́jú níyànjú láti béèrè fún ìrànlọ́wọ́ kí wọ́n sì gbé ìtọ́jú ìsinmi (respite care) yẹ̀ wò. Àwọn èrò sí i wà nínú ìtọ́sọ́nà ìtọ́jú ara ẹni fún olùtọ́jú wa.

Ìgbà wo ni ó yẹ kí n pe dókítà?

Ẹ pe dókítà wọn kíákíá bí àwọn ìbéèrè, ìdààmú ọkàn tàbí ìhùwàsí bá yí padà lójijì tàbí tí wọ́n burú sí i gan-an láàárín wákàtí tàbí ọjọ́. National Institute on Aging sọ pé ìhùwàsí òjijì tàbí èyí tí ó ń yí padà kíákíá, ní pàtàkì lẹ́yìn àkóràn tàbí àyípadà oògùn, yẹ kí a mú wá sí àfiyèsí dókítà lójúkan. Dementia Australia ṣàlàyé pé àkóràn, oògùn, àìtó omi nínú ara, ìrora tàbí ìdìgbẹ́ lè fa delirium, ìdààmú ọkàn òjijì, tí ó le tí ó nílò ìtọ́jú kíákíá. Ẹ pe nọ́ńbà pàjáwìrì ní agbègbè yín bí ẹnikẹ́ni bá wà nínú ewu.