MIND- en Mediterreense diëte en demensie: Wat navorsing sê

Jy het dalk al gelees dat ’n „breingesonde” dieet Alzheimer se siekte kan weghou. Die werklikheid is meer beskeie. Sommige eetpatrone word verbind met ’n laer risiko in studies wat mense oor tyd volg, maar die beste wetenskaplike proef tot dusver het geen duidelike voordeel gevind nie. Hierdie bladsy verduidelik albei kante en kyk dan na wat gewoonlik die belangrikste is vir iemand wat reeds met demensie leef: om genoeg te eet en te drink, en dit te geniet.

Hierdie is algemene inligting, nie mediese raad nie. Praat met ’n dokter of geregistreerde dieetkundige voordat jy jou eie dieet of iemand anders s’n verander. Sien ons mediese vrywaring.

Wat is die Mediterreense en MIND-diëte?

Die National Institute on Aging (NIA) beskryf hulle so (NIA on diet and Alzheimer’s):

• Mediterreense dieet: baie vrugte, groente, volgraan, boontjies, vis en seekos, en olyfolie, met klein hoeveelhede rooivleis, eiers en soetgoed.
• MIND-dieet (Mediterranean–DASH Intervention for Neurodegenerative Delay): ’n mengsel van die Mediterreense dieet en die DASH-dieet vir bloeddruk. Dit fokus op groente, veral groen blaargroente; bessies; volgraan; boontjies; neute; vis ten minste een keer per week; en olyfolie. Dit beperk rooivleis, soetgoed, kaas, botter of margarien, en gebraaide of kitskos.

Verlaag hierdie diëte die risiko vir demensie?

Die bewyse is gemeng. Die NIA sê sommige, maar nie alle waarnemingstudies nie, verbind die Mediterreense en MIND-diëte met ’n laer risiko vir demensie vergeleke met ’n Westerse eetpatroon wat ryker is aan rooivleis, versadigde vette en suiker.

Die 2024 Lancet-kommissie het die navorsing in meer besonderhede nagegaan (Lancet Commission):

• Een oorsig van kohortstudies het ’n hoë dieetgehalte verbind met ’n ongeveer 20%-laer risiko vir demensie.
• ’n Groter ontleding van drie kohorte het ’n strenger navolging van die MIND-dieet met ’n laer risiko verbind.
• Maar ’n Sweedse studie wat 28 025 mense van middeljarige ouderdom vir sowat 20 jaar gevolg het, het geen laer risiko gevind met óf aanbevole diëte óf ’n Mediterreense dieet nie.

Waarnemingstudies kan nie oorsaak en gevolg bewys nie. Mense wat so eet, verskil dikwels ook op ander maniere, soos inkomste, opvoeding, oefening en toegang tot gesondheidsorg. Die kommissie het bevind dat daar nie genoeg bewyse is om te sê gesonde diëte voorkom demensie direk nie, al is baie vrugte en groente en minder ultra-geprosesseerde kos goed vir baie gesondheidstoestande en beïnvloed dit risikofaktore soos vetsug, diabetes en hoë bloeddruk. Hulle het dieet nie by hul lys van 14 risikofaktore ingesluit nie.

Wat het die 2023-studie oor die MIND-dieet bevind?

Die deeglikste toets tot dusver was ’n ewekansige gekontroleerde proef wat in 2023 in die New England Journal of Medicine gepubliseer is (MIND diet trial):

• Wie: 604 volwassenes van 65 jaar en ouer in die Chicago- en Boston-omgewing, sonder denkprobleme, wat ’n nabye familielid met demensie gehad het, oorgewig was en aanvanklik ’n minder gesonde dieet gevolg het.
• Wat: vir drie jaar het die helfte die MIND-dieet gevolg en die ander helfte hul gewone dieet. Albei groepe is gevra om sowat 250 kilokalorieë minder per dag in te neem en het gereelde leiding van geregistreerde dieetkundiges ontvang.
• Uitslag: tellings op denktoetse het in albei groepe effens verbeter. Die verskil tussen die groepe was klein en nie statisties betekenisvol nie. Breinskanderings het ook soortgelyke veranderinge in albei groepe getoon.
• Gewig: albei groepe het sowat 5 kilogram (ongeveer 11 pond) verloor.

Waarom het die proef dalk geen verskil gevind nie?

Die navorsers het verskeie redes voorgestel. Die kontrolegroep het waarskynlik ook hul eetgewoontes verbeter, aangesien hulle ongeveer ewe veel gewig verloor het. Herhaalde toetse kan op sigself tellings verbeter namate mense aan die toetse gewoond raak. Drie jaar is dalk te kort. Die meeste deelnemers was goed opgevoed en van Europese afkoms, so die resultate geld dalk nie vir almal nie.

Die eerlike slotsom is dus: die MIND-dieet het oor drie jaar nie beter gevaar as ’n verstandige dieet met minder kilokalorieë nie. Dit beteken nie dat gesonde eetgewoontes nutteloos is nie. Dit beteken net dat niemand moet verwag dat ’n spesifieke dieet demensie sal voorkom nie.

Wat van spesifieke kosse en aanvullings?

Die NIA sê daar is geen bewyse dat die eet of vermyding van enige spesifieke kossoort Alzheimer se siekte of ouderdomsverwante agteruitgang kan voorkom nie. Bloubessies, blaargroente en borrie is almal nagevors, sonder bewys. Die NIA sê ook dat geen vitamien of aanvulling bewese Alzheimer se siekte voorkom nie, en niks word vir daardie doel aanbeveel nie. Die NIA waarsku dat onbewese produkte wat verkoop word om Alzheimer se siekte te voorkom, dalk onveilig is, ’n vermorsing van geld kan wees, of albei, en met voorskrifmedikasie kan inmeng; raadpleeg dus ’n dokter voor jy enigiets probeer (NIA on preventing Alzheimer’s).

Hoe kan etes gesond en lekker bly?

Vir die meeste ouer volwassenes is die doel om voedsame, bekende en smaaklike kos te geniet, nie om ’n streng plan te volg nie:

• Bou etes om kosse waarvan jy hou uit die Mediterreense patroon: groente, vrugte, boontjies, volgraan, vis en olyfolie.
• Behou gunstelingbederfies. Genot en eetlus maak saak, veral later in die lewe.
• Eet saam met ander wanneer jy kan. Gedeelde maaltye bied goeie geselskap.
• Kook saam. Om groente te was of in ’n pot te roer is ’n goeie gedeelde aktiwiteit; sien takies in die huis. ’n Gunsteling-familieresep kan ook herinneringe na vore bring.

Ouer volwassenes moenie kilokalorieë drasties sny of gewig probeer verloor sonder om met ’n dokter te praat nie, en vas hou ekstra risiko’s in. Sien ons gids oor vas.

Hoe kan jy iemand met demensie help om goed te eet?

Vir mense wat met demensie leef, is dit gewoonlik die vernaamste bekommernis om genoeg te eet en te drink. Die Alzheimer’s Association wys daarop dat mense dalk vergeet om te eet, dink hulle het reeds geëet, of oorweldig voel deur te veel keuses, en dat swak voeding gedragsimptome kan vererger en gewigsverlies kan veroorsaak (Alzheimer’s Association on food and eating). Hierdie wenke kom van die Alzheimer’s Association, die NIA en die Alzheimer’s Society:

1. Bied vingerkos aan. Happiegrootte stukkies wat maklik is om op te tel, soos stukkies toebroodjie, hoenderstukkies, visvingers, lemoensegmente of gestoomde broccoli, stel ’n mens in staat om self te eet sonder eetgerei.
2. Gebruik kontras op die tafel. Veranderinge in sig kan dit moeilik maak om die kos van die bord te onderskei. Wit borde of bakke op ’n kontrasterende plekmatjie kan help. Vermy breekware en tafeldoeke met patrone.
3. Bedien een of twee soorte kos op ’n slag. ’n Vol bord kan oorweldigend wees.
4. Hou etenstye rustig. Skakel die TV af, hou die tafel eenvoudig en ruim genoeg tyd in. Die NIA stel voor dat jy nie jaag of druk op die persoon plaas nie.
5. Bied gereeld klein etes en peuselhappies aan. Die NIA stel kleiner, meer gereelde etes en kalorieryke peuselhappies voor as die persoon nie genoeg eet nie (NIA tips for eating well).
6. Help met drinkgoed. Bied deur die dag klein koppies water of ander vloeistowwe aan, asook kos met baie water soos vrugte, sop, melkskommels en vrugteskommels. As die persoon nie water wil hê nie, stel die NIA voor om sap, gegeurde water, aftreksel, melk, of kafeïenvrye koffie of tee te probeer.
7. Toets die temperatuur. ’n Mens merk dalk nie op dat kos of drinkgoed te warm is nie.
8. Pas eetgerei en bekers aan. Bakke in plaas van borde, lepels met dik handvatsels en bekers met deksels kan help om makliker te eet. Moenie bekommerd wees oor netheid nie.
9. Maak kos makliker om te kou en te sluk. Sny kos in klein stukkies of bied sagte kos aan. As die persoon hoes of verstik wanneer hulle eet, sê dit vir hul dokter.
10. Moenie kos afforseer nie. Die NIA noem dat eetlus natuurlikerwys afneem in die latere stadiums van Alzheimer se siekte.

Tekens om met die dokter te bespreek

Gewigsverlies, weiering om te eet, moegheid of swakheid kan tekens wees dat iemand nie genoeg eet nie. Die Alzheimer’s Society wys daarop dat seer tande of vals tande, depressie, hardlywigheid en veranderinge in medikasie almal eetlus kan demp (Alzheimer’s Society on appetite). Tekens van ontwatering wat deur die NIA gelys word, sluit in ’n droë mond, duiseligheid, ’n vinnige hartklop en hallusinasies (NIA on common medical problems).

Praat met ’n dokter

Voordat jy groot veranderinge aan jou eie dieet of iemand anders s’n maak, praat met ’n dokter of geregistreerde dieetkundige, veral as jy diabetes, niersiekte, slukprobleme of onlangse gewigsverlies het. Vir iemand wat met demensie leef, vra hoeveel hulle elke dag behoort te probeer eet en drink, en of ’n dieetkundige of aanvullings dalk kan help.

Kry dadelik noodhulp as iemand verstik, skielik verward raak, baie duiselig word of flou val.