Sosiale kontak en breingesondheid: Eensaamheid en demensie

Mense is gemaak vir geselskap, en dit verander nie soos ons ouer word nie. Navorsing verbind eensaamheid en sosiale isolasie op ouer ouderdom met ’n hoër risiko vir demensie, asook hartsiektes en depressie. Die navorsing kan nog nie sê hoeveel van daardie skakel oorsaak en gevolg is nie. Hierdie bladsy verduidelik wat die bewyse toon, praktiese maniere om in verbinding te bly, en waarom gedeelde aktiwiteite so belangrik is vir mense wat reeds met demensie leef.

Hou eensaamheid en isolasie verband met demensie?

Ja, baie studies verbind dit met mekaar, hoewel die oorsaaklike rigting nie heeltemal duidelik is nie. Die 2024 Lancet Commission lys sosiale isolasie op ouer ouderdom as een van 14 veranderbare risikofaktore. UCL’s summary of the report beraam dit op ongeveer 5% van demensiegevalle wêreldwyd.

Wat die bewyse toon:

• Minder kontak, hoër risiko. Die Kommissie beskryf twee oorsigte wat minder gereelde sosiale kontak met ’n hoër risiko vir demensie verbind het. Een het ’n sowat 57% hoër risiko bevind en die ander sowat 18%.
• Eensaamheid ook. Eensaamheid, die gevoel om afgesny te wees, is ook in verskeie oorsigte met ’n hoër demensierisiko verbind.
• Die Algemene Geneesheer se mening. In Mei 2023 het die Amerikaanse Algemene Geneesheer ’n advisory on loneliness and isolation uitgereik. Dit meld dat chroniese eensaamheid en isolasie die risiko vir demensie by ouer volwassenes met sowat 50% kan verhoog. Dit het ook gebrekkige sosiale verbinding gekoppel aan ’n 29% hoër risiko vir hartsiektes en ’n 32% hoër risiko vir beroerte.
• Hoe algemeen dit is. ’n National Academies report het bevind dat sowat 24% van ouer volwassenes van 65 en ouer wat tuis of in die gemeenskap woon, sosiaal geïsoleer is.

’n Belangrike waarskuwing: die Lancet-kommissie merk op dat mense dalk minder aan sosiale aktiwiteite deelneem tydens die vroeë, ongediagnoseerde fase van demensie. Dit beteken dat ’n deel van die verband dalk kan wees dat demensie onttrekking veroorsaak, en nie net dat onttrekking die risiko verhoog nie. Byna al hierdie bewyse kom uit waarnemingstudies.

Wat is die verskil tussen eensaamheid en isolasie?

Die National Institute on Aging (NIA) verduidelik dit só. Sosiale isolasie beteken om min sosiale kontakte te hê of min mense waarmee ’n mens gereeld omgaan. Eensaamheid is die ontstellende gevoel om alleen of afgesonder te wees. Iemand kan heeltemal tevrede alleen woon, en iemand kan eensaam voel in ’n vertrek vol mense.

Die NIA lys faktore wat die risiko vir albei verhoog:

• Gehoor- of sigprobleme
• Sukkel om rond te beweeg, of ’n gebrek aan vervoer
• Om alleen te woon, of ’n groot verlies soos die afsterwe van ’n huweliksmaat of aftrede
• Veranderinge in geheue of denkvermoë
• Omsien na ’n geliefde wat siek of ongesteld is
• Geldsorge of taalhindernisse

Gehoor is ’n baie belangrike faktor. Die NIA wys daarop dat mense wat nie goed hoor nie, hulself kan onttrek omdat gesprekke frustrerend of verleentheidwekkend raak. Ons gids oor gehoor en breingesondheid behandel gehoortoetse en vrylik beskikbare gehoorapparate.

Praktiese maniere om in verbinding te bly

Die NIA stel ’n verskeidenheid idees voor. Kies een of twee wat pas:

• Beplan gereelde kontak. ’n Vaste tyd elke dag of week om te bel, ’n boodskap of e-pos te stuur, of ’n kaartjie te stuur aan familie, vriende of bure.
• Gebruik video-oproepe of slimluidsprekers. As tegnologie nuut is, bied baie openbare biblioteke en gemeenskapsentrums klasse aan. Sien ons gids oor telefoon- en video-oproepe.
• Sluit by iets aan. ’n Klas, geloofsgemeenskap, stapgroep of vrywilligerswerk bied kontak en ’n gevoel van doelgerigtheid.
• Begin weer met ’n ou stokperdjie of leer ’n nuwe een saam met ander mense.
• Beweeg saam met ander. Oefen saam met ’n maat of ’n groep. Ons oefengids bevat ligte opsies.
• Oorweeg ’n troeteldier as jy vir een kan sorg.
• Gebruik plaaslike dienste. Bejaardesentrums, plaaslike ondersteuningsdienste en die Eldercare Locator (800-677-1116) kan jou na programme en vervoer verwys.

Waarom maak gedeelde aktiwiteite saak by demensie?

Vir iemand wat reeds met demensie leef, gaan verbinding oor genot, troos en die gevoel dat hulle deel van dinge is – nie oor die verlaging van risiko nie. Die Lancet-kommissie meld dat aktiwiteite mense wat met demensie leef help om lewensvreugde en ’n doel te behou. Die Alzheimer’s Association merk op dat aktiwiteite, buiten die verbetering van lewensgehalte, ook gedrag soos doellose ronddwaal of rusteloosheid kan verminder. Die NIA voeg by dat mense met Alzheimer se siekte aktief moet wees en dinge moet doen wat hulle geniet.

Idees wat goed werk:

1. Kyk saam na prente. Conversation Cards bied oop vrae sonder toetsing soos „Vertel my van…”. Sien ons gids oor herinneringe.
2. Speel sy aan sy. Picture Pairs hou prente sigbaar en het geen tydhouer of telling nie, sodat daar geen druk is nie. Ons gids oor hoe om saam te speel het nuttige wenke.
3. Gebruik familiefoto’s. Photo Pairs verander foto’s wat jy self kies in ’n pasmaatspeletjie, en die foto’s bly veilig op jou toestel.
4. Bring mense bymekaar. Picture Bingo werk uitstekend vir gesinsbyeenkomste en sorghuisgroepe.
5. Deel musiek, takies of die tuin. Sien musiekaktiwiteite, huishoudelike take en ons volledige lys van aktiwiteitsidees.
6. Maak kuier makliker. Ons kuiergids dek kort, rustige kuiers wat vir almal aangenaam voel.

Hou dit klein en ontspanne. ’n Rustige vertrek met een of twee mense werk dikwels beter as ’n groot groep. As die persoon moeg word of belangstelling verloor, is dit heeltemal reg om op te hou. Om rustig saam met ’n koppie tee te sit, is net so ’n mooi uitkoms.

Vir iemand wat met demensie alleen woon, stel die NIA voor om ’n betroubare persoon te vind wat gereeld kan kom kuier of video-oproepe kan maak en as ’n noodkontak kan dien. Hulle noem ook ’n plaaslike geheuekafee – ’n ontspanne sosiale bymekaarkomplek vir mense met geheueverlies en hul families.

Versorgers raak ook eensaam

Die NIA lys die versorging van ’n geliefde as ’n risikofaktor vir isolasie. Behou tyd vir jou eie vriendskappe, ondersteuningsgroepe en rus. Ons selfversorgingsgids vir versorgers bevat praktiese idees.

Praat met ’n dokter

As jy of iemand vir wie jy sorg dikwels eensaam of geïsoleer voel, praat met ’n dokter. Die NIA moedig mense aan om groot lewensveranderings, soos ’n sterfgeval in die familie, met die dokter te deel sodat hulle die volle prentjie verstaan. As iemand weke aaneen neerslagtig voel, kan dit depressie wees, wat behandel kan word. As ’n ouer volwassene onlangs begin wegbly het van vriende of aktiwiteite wat hulle voorheen geniet het, is daardie verandering ook die moeite werd om aan ’n dokter te noem. Lees vroeë tekens en wanneer om ’n dokter te sien.

Hierdie bladsy verskaf algemene inligting, nie mediese raad nie. Sien ons mediese vrywaring.