छोटो उत्तर
अनुसन्धानले पछिल्लो उमेरमा सामाजिक अलगाव र एक्लोपनलाई डिमेन्सियाको उच्च जोखिमसँग जोड्छ। 2024 को Lancet Commission को अनुमानमा अलगावले करिब 5% घटनाको हिसाब गर्छ, यद्यपि केही सम्बन्ध प्रारम्भिक डिमेन्सियाले मानिसलाई टाढा बनाउनाले हुन सक्छ। सम्पर्कमा रहने, साझा शौक र सुनाइमा मद्दतले सम्बन्ध टिकाउन सहयोग गर्छन्। डिमेन्सिया भएका व्यक्तिका लागि साझा गतिविधि आनन्द र जीवनको गुणस्तरका लागि महत्त्वपूर्ण छन्।
- Lancet Commission ले पछिल्लो उमेरको सामाजिक अलगावलाई परिवर्तन गर्न सकिने 14 डिमेन्सिया जोखिम कारकमध्ये एक, करिब 5% घटनासँग सम्बन्धित भनेर सूचीबद्ध गर्छ।
- अमेरिकाका Surgeon General को 2023 को सल्लाहले दीर्घकालीन एक्लोपन र अलगावलाई ज्येष्ठ नागरिकमा करिब 50% बढी डिमेन्सिया जोखिमसँग जोड्यो।
- यो प्रमाणको धेरैजसो अवलोकनात्मक हो, र प्रारम्भिक डिमेन्सियाले आफैँ मानिसलाई टाढा बनाउन सक्छ।
- सुनाइ र दृष्टिको समस्या, एक्लै बस्नु र हेरचाह गर्नुले अलगावको जोखिम बढाउँछन्।
- डिमेन्सिया भएका व्यक्तिका लागि रमाइला साझा गतिविधिले जीवनको गुणस्तरलाई साथ दिन्छन्; लक्ष्य सम्बन्ध हो, प्रदर्शन होइन।
यो पानामा (6 खण्ड)
मानिस साथका लागि बनेका हुन्, र उमेरसँगै त्यो बदलिँदैन। अनुसन्धानले पछिल्लो उमेरको एक्लोपन र सामाजिक अलगावलाई डिमेन्सिया, मुटुको रोग र डिप्रेसनको उच्च जोखिमसँग जोड्छ। त्यो सम्बन्धको कति हिस्सा कारण र असर हो भन्ने अनुसन्धानले अहिलेसम्म भन्न सक्दैन। यो पानामा प्रमाणले के देखाउँछ, सम्पर्कमा रहने व्यावहारिक तरिका, र पहिल्यै डिमेन्सिया भएका मानिसका लागि साझा गतिविधि किन यति महत्त्वपूर्ण छन् भन्ने छ।
के एक्लोपन र अलगावलाई डिमेन्सियासँग जोडिन्छ?
हो, धेरै अध्ययनले जोड्छन्, यद्यपि दिशा पूर्ण रूपमा स्पष्ट छैन। 2024 को Lancet Commission ले पछिल्लो उमेरको सामाजिक अलगावलाई परिवर्तन गर्न सकिने 14 जोखिम कारकमध्ये एक भनेर सूचीबद्ध गर्छ। प्रतिवेदनको UCL सारांश ले यसलाई विश्वभरका डिमेन्सिया घटनाको करिब 5% मा राख्छ।
प्रमाणले के देखाउँछ:
- कम सम्पर्क, उच्च जोखिम। Commission ले कम बारम्बार सामाजिक सम्पर्कलाई डिमेन्सियाको उच्च जोखिमसँग जोड्ने दुईवटा समीक्षा वर्णन गर्छ। एउटाले करिब 57% उच्च जोखिम र अर्कोले करिब 18% भेट्टायो।
- एक्लोपन पनि। कटेको भावना, एक्लोपन, पनि धेरै समीक्षामा डिमेन्सियाको उच्च जोखिमसँग जोडिएको थियो।
- Surgeon General को दृष्टिकोण। 2023 को मेमा अमेरिकाका Surgeon General ले एक्लोपन र अलगावबारे सल्लाह जारी गरे। यसले दीर्घकालीन एक्लोपन र अलगावले ज्येष्ठ नागरिकमा डिमेन्सियाको जोखिम करिब 50% बढाउन सक्छ भनेको छ। यसले कमजोर सामाजिक सम्बन्धलाई मुटुको रोगको 29% उच्च जोखिम र स्ट्रोकको 32% उच्च जोखिमसँग पनि जोड्यो।
- यो कति सामान्य छ। National Academies को प्रतिवेदन ले समुदायमा बस्ने 65 वर्ष र माथिका अमेरिकीमध्ये करिब 24% सामाजिक रूपमा अलग भएको भेट्टायो।
एउटा महत्त्वपूर्ण सावधानी: Lancet Commission ले उल्लेख गर्छ, डिमेन्सियाको प्रारम्भिक, निदान नभएको चरणमा मानिसले सामाजिक गतिविधि घटाउन सक्छन्। यसको अर्थ केही सम्बन्ध अलगावले जोखिम बढाएकाले मात्र नभई डिमेन्सियाले मानिसलाई टाढा बनाएकाले हुन सक्छ। यो प्रमाणको लगभग सबै अवलोकनात्मक अध्ययनबाट आएको हो।
एक्लोपन र अलगावबीच के फरक छ?
National Institute on Aging (NIA) ले यसरी बुझाउँछ। सामाजिक अलगाव को अर्थ थोरै सामाजिक सम्पर्क वा नियमित रूपमा सम्पर्क गर्ने थोरै मानिस हुनु हो। एक्लोपन एक्लो वा अलग भएको कष्टदायी भावना हो। कोही खुसीसँग एक्लै बस्न सक्छन्, र कोही भरिएको कोठामा पनि एक्लो महसुस गर्न सक्छन्।
NIA ले दुवैको जोखिम बढाउने कारक सूचीबद्ध गर्छ:
- सुनाइ वा दृष्टिको समस्या
- घुमफिर गर्न गाह्रो, वा यातायात नहुनु
- एक्लै बस्नु, वा जीवनसाथीको मृत्यु वा अवकाशजस्तो ठूलो क्षति
- सम्झना वा सोचाइमा परिवर्तन
- बिरामी प्रियजनको हेरचाह गर्नु
- पैसाको चिन्ता वा भाषाको बाधा
सुनाइ ठूलो कुरा हो। NIA ले उल्लेख गर्छ, राम्ररी नसुन्ने मानिस कुराकानी झन्झटिलो वा लाजमर्दो हुने भएकाले पछि हट्न सक्छन्। हाम्रो सुनाइ र मस्तिष्कको स्वास्थ्य मार्गदर्शन ले सुनाइ जाँच र श्रवण यन्त्रबारे समेट्छ।
सम्पर्कमा रहने व्यावहारिक तरिका
NIA ले विभिन्न विचार सुझाव दिन्छ। मिल्ने एक-दुईवटा छान्नुहोस्:
- नियमित सम्पर्क तालिका बनाउनुहोस्। परिवार, साथी वा छिमेकीलाई फोन, सन्देश, इमेल वा कार्ड पठाउन हरेक दिन वा हप्ता एउटा तोकिएको समय।
- भिडियो कल वा स्मार्ट स्पिकर प्रयोग गर्नुहोस्। प्रविधि नयाँ भए धेरै सार्वजनिक पुस्तकालय र सामुदायिक केन्द्रले कक्षा चलाउँछन्। हाम्रो फोन र भिडियो कल मार्गदर्शन हेर्नुहोस्।
- कुनै कुरामा सहभागी हुनुहोस्। कक्षा, धार्मिक समुदाय, हिँड्ने क्लब वा स्वयंसेवक भूमिकाले सम्पर्क र उद्देश्यको भावना दिन्छ।
- पुरानो शौक फेरि सुरु गर्नुहोस् वा अरूसँग नयाँ सिक्नुहोस्।
- अरूसँग चल्नुहोस्। साथी वा समूहसँग व्यायाम गर्नुहोस्। हाम्रो व्यायाम मार्गदर्शन मा सौम्य विकल्प छन्।
- पाल्तु जनावर विचार गर्नुहोस् तपाईंले हेरचाह गर्न सक्नुहुन्छ भने।
- स्थानीय सेवा प्रयोग गर्नुहोस्। ज्येष्ठ नागरिक केन्द्र र तपाईंको क्षेत्रको वृद्ध सेवा संस्थाले कार्यक्रम र यातायातबारे बताउन सक्छन्।
डिमेन्सियामा साझा गतिविधि किन महत्त्वपूर्ण छन्?
पहिल्यै डिमेन्सिया भएको व्यक्तिका लागि सम्बन्ध जोखिम घटाउनेबारे होइन, आनन्द, आराम र समावेश भएको महसुसबारे हो। Lancet Commission ले गतिविधिले डिमेन्सिया भएका मानिसलाई आनन्द र उद्देश्य जोगाउन मद्दत गर्छ भन्छ। Alzheimer’s Association ले उल्लेख गर्छ, जीवनको गुणस्तर बढाउनुका साथै गतिविधिले अतोपतो हिँड्ने वा बेचैनीजस्ता व्यवहार घटाउन सक्छ। NIA थप्छ, अल्जाइमर भएका मानिसलाई सक्रिय रहन र आफूलाई मन पर्ने काम गर्न आवश्यक हुन्छ।
राम्ररी काम गर्ने विचार:
- सँगै तस्बिर हेर्नुहोस्। कुराकानीका कार्ड ले “मलाई … बारे भन्नुहोस्” जस्ता खुला, परीक्षा नभएका निम्तो दिन्छ। हाम्रो पुराना सम्झनाको मार्गदर्शन हेर्नुहोस्।
- छेउछेउमा खेल्नुहोस्। तस्बिर जोडी ले तस्बिर देखिरहन्छ र यसमा टाइमर वा अङ्क छैन, त्यसैले दबाब छैन। हाम्रो सँगै कसरी खेल्ने मार्गदर्शनमा सुझाव छन्।
- पारिवारिक फोटो प्रयोग गर्नुहोस्। फोटो जोडी ले तपाईंले छानेका फोटोलाई जोडी मिलाउने खेल बनाउँछ, र फोटो तपाईंको डिभाइसमै रहन्छन्।
- मानिसलाई सँगै ल्याउनुहोस्। तस्बिर बिङ्गो पारिवारिक भेला र हेरचाह केन्द्रका समूह मा चल्छ।
- संगीत, घरका काम वा बगैँचा बाँड्नुहोस्। संगीत गतिविधि, घरायसी काम र हाम्रो गतिविधि विचार को पूरा सूची हेर्नुहोस्।
- भेट सजिलो बनाउनुहोस्। हाम्रो भेट्न जाने मार्गदर्शन ले सबैलाई राम्रो लाग्ने छोटो, शान्त भेट समेट्छ।
सानो र आरामदायी राख्नुहोस्। एक-दुई जनासहितको शान्त कोठा प्रायः ठूलो समूहभन्दा राम्रो चल्छ। व्यक्ति थाके वा रुचि गुमाए रोक्नु ठीक छ। एक कप चियासँग सँगै बस्नु पनि राम्रो नतिजा हो।
डिमेन्सिया भएर एक्लै बस्ने व्यक्तिका लागि NIA ले नियमित रूपमा भेट्न आउन वा भिडियो कल गर्न सक्ने र आपतकालीन सम्पर्कको काम गर्ने विश्वासिलो व्यक्ति खोज्न सुझाव दिन्छ। यसले स्थानीय मेमोरी क्याफे, सम्झना गुमाएका मानिस र उनका परिवारका लागि आरामदायी सामाजिक ठाउँको पनि उल्लेख गर्छ।
हेरचाहकर्ता पनि एक्लो हुन्छन्
NIA ले प्रियजनको हेरचाह गर्नुलाई अलगावको जोखिम कारकका रूपमा सूचीबद्ध गर्छ। आफ्ना मित्रता, सहयोग समूह र आरामका लागि केही समय जोगाउनुहोस्। हाम्रो हेरचाहकर्ताको आफ्नै स्याहार मार्गदर्शन मा व्यावहारिक विचार छन्।
डाक्टरसँग कुरा गर्नुहोस्
तपाईं वा तपाईंले हेरचाह गर्ने व्यक्ति धेरैजसो समय एक्लो वा अलग महसुस गर्नुहुन्छ भने डाक्टरलाई भन्नुहोस्। NIA ले परिवारमा मृत्युजस्ता जीवनका ठूला परिवर्तन बाँड्न प्रोत्साहन दिन्छ ताकि डाक्टरले पूरा तस्बिर बुझून्। हप्तौँसम्म उदास महसुस हुनु डिप्रेसन हुन सक्छ, जसको उपचार हुन सक्छ। कुनै ज्येष्ठ व्यक्ति पहिले मन पराउने साथी वा गतिविधिबाट भर्खरै टाढा भएका छन् भने त्यो परिवर्तन पनि डाक्टरलाई भन्न लायक छ। प्रारम्भिक लक्षण र डाक्टरलाई कहिले देखाउने पढ्नुहोस्।
यो पाना सामान्य जानकारी हो, चिकित्सकीय सल्लाह होइन। हाम्रो चिकित्सकीय अस्वीकरण हेर्नुहोस्।
सामान्य प्रश्न
के एक्लोपनले डिमेन्सिया निम्त्याउँछ?
त्यो प्रमाणित भएको छैन। धेरै अध्ययनले एक्लोपन र अलगावलाई डिमेन्सियाको उच्च जोखिमसँग जोड्छन्, तर मस्तिष्कका प्रारम्भिक परिवर्तनले पनि मानिसलाई अरूबाट पछि हट्न लगाउन सक्छन्। सम्पर्कमा रहनुका मनोभाव र स्वास्थ्यका अरू धेरै फाइदा छन्, त्यसैले जसरी भए पनि यसलाई साथ दिन लायक छ।
एक्लोपन र सामाजिक अलगावबीच के फरक छ?
सामाजिक अलगावको अर्थ नियमित रूपमा सम्पर्क गर्ने थोरै मानिस हुनु हो। एक्लोपन भनेको एक्लो वा कटेको अनुभवको पीडादायी भावना हो। तपाईं एक्लै बस्न सक्नुहुन्छ र एक्लो महसुस नगर्न सक्नुहुन्छ, वा मानिसले घेरिएको बेला पनि एक्लो महसुस गर्न सक्नुहुन्छ।
डिमेन्सिया भएका आमाबुबालाई सम्पर्कमा रहन म कसरी मद्दत गर्न सक्छु?
छोटो, नियमित सम्पर्क राम्रो चल्छ। हप्तामा तोकिएको फोन वा भिडियो कुराकानी, भान्साको टेबलमा साझा गतिविधि, मेमोरी क्याफे, वा पाल्तु जनावर वा नातिनातिनासँगको भेट प्रयास गर्नुहोस्। समूह सानो र शान्त राख्नुहोस्, र गति व्यक्तिलाई तय गर्न दिनुहोस्।
एक्लो परेका ज्येष्ठ नागरिकका लागि स्थानीय सहयोग कहाँ भेट्न सकिन्छ?
तपाईंको क्षेत्रको वृद्ध सेवा संस्था, नगर वा गाउँ कार्यालय, वा तपाईंको देशको डिमेन्सिया हेल्पलाइनले उपलब्ध स्थानीय सेवा र सामुदायिक कार्यक्रमबारे जानकारी दिन सक्छन्। उहाँका डाक्टरले पनि नजिकैका कार्यक्रम सुझाव दिन सक्छन्।
स्रोत
यो पानाले भर पर्ने संस्था र अध्ययनको लिङ्क हामी दिन्छौँ। पाना अपडेट गर्दा हरेक स्रोत जाँचिएको थियो।
- Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission · The Lancet
- Nearly half of dementia cases could be prevented or delayed by tackling 14 risk factors · University College London
- Our Epidemic of Loneliness and Isolation: The U.S. Surgeon General's Advisory on the Healing Effects of Social Connection and Community · U.S. Department of Health and Human Services
- Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Summary · National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine (NCBI Bookshelf)
- Loneliness and Social Isolation — Tips for Staying Connected · National Institute on Aging
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association