Sport ha yec'hed an empenn: pezh a lak ar studioù

Un eus an doareoù bevañ a zo studiet un tamm ebenn e studioù yec’hed an empenn emañ an obererezh. Studioù a lak anezhi gant un risk tromplusted izeloc’h, met n’int ket bet diskouezet e lak an obererezh tromplusted da zont. Un dra zo sur: an obererezh a skor a-bouez an nerzh, ar stad da gerzhout, ar boan hag ar gousked, a-bep oad. Er bajenn-mañ e weler petra lak ar studioù, pegement obererezh a vez kinniget d’an dud kozh, ha penaos mont en-dro gant un den a vev gant tromplusted e doare a blij dezhañ.

Ha skoaz an obererezh war an risk tromplusted?

Ar studioù a ziskouez e vez an dud aktiv korf nebeutoc’h a-ziwezh gant tromplusted, met an tizhoù a zo bevennet. Komision Lancet 2024 war dromplusted (Komisiapl Lancet 2024) a rollas an diobererezh korf evel unan eus 14 abeg riskadur a c’hallfe bezañ kemmet. Asambles e vez kontet an 14 abeg-se evit tost da 45% eus tromplusted an bed a-hed e modelañ.

Setu petra a ziskouez an tizhoù:

• Studioù arsell a ziskouez un tu. Ur sell war 58 studi, a zo bet displegoù gant ar Gomision, a gavas e oa an dud aktiv korf tost da 20% izeloc’h a risk tromplusted. An disheñvelder brasañ a oa etre an dud a oa bet tamm ebet a obererezh ha re a oa bet un tamm bennak a-walc’h.
• Gallout a ra an liamm mont an daou-du. Ar Gomision a lâr e c’hall bezañ an diobererezh a gresk ar risk. Lâr a ra ivez e c’hall kemmoù diazez ar tromplusted, a gregi bloavezhioù a-raok ar c’hanfarzh, lakaat an dud da vezañ nebeutoc’h aktiv.
• An tizhoù a zo nebeutoc’h sklaer. Ur wezh, 945 den kozh gant ur mare kalz war-dro 78 vloaz a voe lakaet da bemp bloaz gant ur sesion dre-ziwezh bep eil-devezh pe da ur strollad heñvel. Er fin, ne oa ket bet diskouezet ur disheñvelder sklaer etre ar strolladoù war ar gallout soñjal. Kalz tud er strollad heñvel a oa aktiv tamm ebet, ha setu an disoc’h diaesoc’h da lenn.

Ar Foundation Nasionel evit ar Heneiziegezh (NIA) a lâr an dra-se gant ger plaen. Ne vez ket bet diskouezet un darempred sklaer etre an obererezh korf ha lakaat Alzheimer da zont, ha n’eus ket tizhoù a-leizh evit lâret e lak an obererezh anezhi da zont pe da c’hwalc’hiñ. Koulskoude, an obererezh a zizoloc’h ar riskoù kouezhañ, diaezamant, diabetez, pleustr uhel ha strakadenn. Un nebeud eus an dra-se a zo kevreet e-unan gant diskar ar soñj.

An dra gwirion da gompren eo mont en-dro rak e skoa ac’hanoc’h a-vremañ da santout ha da labourat mat. Pep martoloù a zo lakaet d’an empenn a zo ur bonus posupl, nket un hizivadenn.

Pegement obererezh a rank an dud kozh?

Kuzulioù CDC evit an dud 65 vloaz ha muioc’h a gemenn tri seurt obererezh bep sizhun:

Ar pal-se a zo ur fin, n’int ket rekis. Lâr a ra CDC e tle an den ober kement ha ma c’hall he c’horf hag he yec’hed ober, ha setu ne vez ket aon ar pezh a c’hallit. Un obererezh bennak a zo gwell eget netra.

Doareoù dizanv da vont en-dro evit an dud kozh

• Kerzhout gant ur c’hevelerien. Ur vutadenn bep devezh gant ur mignon, ur vaouezh-kêr pe ur strollad kerzhout a ouzhpenn kaozeadenn ha surentez.
• Obererezh azezet. Sevel ar breac’h azezet, lakaat ar c’hilhoù da droiañ, mont war-goste en-dro ha yoga ar c’hadeir a labour an nerzh hep riskañ ar balanter.
• Dañsal er gegin. Lakit sonerezh eus badoù yaouankiz an den ha dañsit, tapit pe pazit. Hor sturlevr obererezhioù sonerezh a zo ideoù ennañ.
• Nerzh gant traoù an ti. Sevel botelioù dour leun pe boëtoù supenn tra ma wellit ur fizh bennak a blij dezhañ.
• Liorzhiñ pe ober labourioù ti. Dourañ al louzaouennoù, reteliñ, skubañ hag ober pleg ar gwiskamantoù a vez kontet. Gwelit obererezhioù er-maez ha liorzhiñ hag labourioù an ti.
• Obererezh en dour. Lâr an NIA e vez kinniget klasoù aerobik dour evel unan eus an dibaboù evit an dud a gav diaes ober obererezh war an douar gant o gwiskoù.

Penaos ober obererezh gant un den a vev gant tromplusted

Evit un den a vev gant tromplusted, an dra da vont da gaout a zo an aeziegezh, al lipadenn ha miraout an abilitoù bemnozh, ha n’eo ket kaout un niver. Lâr an NIA e sikour an obererezh korf da zerc’hel an muskled, ar c’hraon ha kalon un den gant Alzheimer en un tu mat, hag e c’hall gwellaat ivez ar spered ha ar gousked. Kuzulit gant voedeger an den a-raok kregiñ gant ur sistem nevez. Setu un nebeud kuzulioù eus gidenn ar bugale-gedal an NIA:

1. Kerzhout asambles bep devezh. Dibabit un hent surentez, dinerzh ha dianav. Ma kerzh an den e-unan, ur vrasell ID gant ho niverenn pellgomz a zo ur c’hengel vat.
2. Klaskit videoioù obererezh evit an dud kozh. Heuliit asambles, azezet pe sav.
3. Derc’hit ar sesionioù berr. Meur a “obererezh bihan” a c’hall bezañ gwelloc’h eget unan hir.
4. Ouzhpennit sonerezh. Ar c’hanaouennoù anavezet a lak ar mouvamant da vezañ ur c’hoari, ha n’eo ket ur labour. Dañsit ma c’hoant ganti.
5. Ofernit dour ha boëtoù a joa. Ofernit dour pe sukr-dour a-raok ha goude, ha dibabit dilhad a joa ha boëtoù a glot mat ha grêt evit an obererezh.

Ma’z eo diaes kerzhout, gidenn an NIA evit kemer soin eus un den a vev gant Alzheimer a gemenn dibaboù azezet. Ar re-se a gaver e-touez yoga pe obererezh ar c’hadeir, taol ar sac’h-fav, taolañ ur bolodenn vew pe ur balon, stlejoù, sevel traoù yalc’h an ti, ha pedalioù-obererezh. Labourioù simpl evel skubañ ha lakaat e-maez ar poultr a vez kontet ivez.

Bezit realist diwar-benn ar pezh a c’hall ar mouvamant ober. Ar Gomision Lancet n’en deus kavet tamm testenn ebet e lak an obererezh da ziminuiñ kemmoù kefridi evel ar bec’hiegezh. Kerzhit asambles rak e c’hall plijout deoc’h, ha n’eo ket evit reizhañ un eeun diaes. Ma lâr an den ket, n’eo ket un dra fall. Hor sturlevr da c’hoazh pa lâr an den ne fell ket a zo dibaboù mat evit klask adarre diwezhatoc’h. Echuiñ a-vaoc’h, pe azezañ asambles er-maez, a zo ivez un disoc’h mat.

Goude ar mouvamant, ur bausadenn sioul evel Anaoudegezh an alan a c’hall helpiñ ac’hanoc’h an daou da zerc’hel. Evit un obererezh azezet gant taolioù breac’h deuet, Sort Together ha Picture Bingo a labour mat war ur forc’h.

Balanter ha diogelwch rhag cwympo

Ar c’houezhadoù a zo boas ha difrezh. Lâr an danevellioù CDC e vez un eus pevar den kozh pe muioc’h o kouezhañ bep bloaz, met nemeur a zen tost da hanter a lavar d’o voedeger. Ur gouezhadenn a c’hwilh ar riskoù da gouezhañ adarre. Ar pezhioù riskadur a rollas CDC a gemer:

• Gwanaat ar gorreoù ha ar c’hlinved
• Diaezamantoù kerzhout ha balanter
• Medisinoù zo, en o zouez sedatifoù ha re zo gwrizioù antidepresanterioù
• Diaezamantoù gwelet
• Poan ar bizied pe skoedoù fall
• Riskoù en ti evel traoù dre-dreuz, stlejoù bras ha greizennoù torret

Evit mont en-dro gant surentez gwelloc’h:

• Implijit ur c’hadeir kreñv hep rod, ha lakit ur c’hountoer pe ur rail a-dostoc’h evit an obererezhioù sevel.
• Dizebret al lec’h diwar stlejoù, kordennoù ha traoù dre-dreuz da gentañ.
• Kerzhit gant poell pa sav an den, ha sachit ma santont ur gwallvarv pe ur c’hinaouegezh.
• Gwiskit boëtoù a sikour, ha n’eo ket hosanoù pe pazhoù diblij.
• Kleiñ ar balanter tost d’un ondro. Sevel eus ur c’hadeir ha kerzhout talg-da-dal a zo skouerioù CDC evit obererezhioù balanter.

Lâr CDC e rank un den kozh a gouezh hag a skei he fenn mont da welet ur voedeger kerkent, dreist-holl ma kemer taolioù gwad.

Kaozeal gant ur voedeger

Kuzulit gant ur voedeger a-raok kregiñ gant ur sistem obererezh nevez, dreist-holl evit an hini en deus kudennoù kalon pe bev, poanioù kenoù, kudennoù balanter pe tromplusted. Ur voedeger pe ur physiotherapour a c’hall lakaat ac’hanoc’h d’an obererezhioù surentez hag en em welet ma kemer ar medisinoù ar balanter. Lavarit d’ar voedeger diwar-benn ar c’houezh, hyd ar re ebet a wall. Ma ra un dra boan pe ma santont ur fazi e-pad an obererezh, sachit. Evit poan bruderezh kentoc’h, diaezamant vrasañ anaoudegezh, pe kemm spered prim, galvit 112.

Ar bajenn-mañ a zo titouroù hollek, n’eo ket kuzul medisinel. Gwelit Dienvez ar medisinerezh hon. Evit ar sell a-bell, lennit petra lâr an tizhoù diwar-benn riskoù tromplusted ha hag e c’haller lakaat tromplusted da vezañ kuzet.