ལན་ཐུང་ངུ།
ལས་ངན་གཅིག་གིས་བརྗེད་ནོར་སྔོན་ཟློག་ཐུབ་པར་ཁས་མི་ལེན། 2024 ལོའི Lancet Commission གྱིས་འཛམ་གླིང་གི་བརྗེད་ནོར་གྱི་ཉེས་རིམ་ཆ་ཚང་ནང་ནས་ཉི་ཤུ་ཕྲག་ཕྲག་ཁ་ཤས་ཆ་འཐབ་ཡོད་ནམ་ཡིན་པ་དང་། ཁ་ཤས་བསྒྱུར་བཅོས་འབད་ཐུབ་པའི་ཉེན་སྐྲག་ཅིན་14 ཡོད་པ་མཐོང་ཡོད། དཔེར་ན་ཁྲག་ཚད་མཐོ་བ། ཉན་ཐོས་ཉུང་བ། དང་མི་འགྲུལ་བ་ལྟ་བུ་ཡིན། ཞིབ་འཇུག་ཚུ་གིས་བརྗེད་ཤེས་བརྟག་ཐབས་ལ་ཆུང་ཀུ་ཞིག་སྟོན་ཡོད་ཀྱང་བརྗེད་ནོར་ཉུང་བར་ངེས་གྲུབ་མ་བྱུང་། མི་མང་པོ་ཞིག་གིས་ཐབས་ལམ་ཡང་དག་བྱེད་ཀྱང་བརྗེད་ནོར་ཡོང་ཞིན་པ་དང་། དེ་ནི་སྐྱོན་ཅི་ཡང་མེད།
- The 2024 Lancet Commission linked about 45% of dementia cases worldwide with 14 potentially changeable risk factors. That is a population estimate, not a personal guarantee.
- Risk reduction means lowering the odds across a whole population. It does not mean any one person can avoid dementia.
- Large trials such as FINGER, US POINTER and SPRINT MIND found small benefits on thinking tests or mild cognitive impairment, but none proved that a lifestyle program prevents dementia.
- Age is the biggest known risk factor for Alzheimer's, and it cannot be changed. Many people with healthy habits still develop dementia.
- The steps most often studied, such as treating high blood pressure, using hearing aids and staying active, are worth discussing with a doctor because they help health in other ways too.
ཤོག་ངོས་འདིའི་སྟེང་དུ།11 དོན་ཚན་ ༡༠)
- བརྗེད་ནོར་སྔོན་ཟློག་ཐུབ་དམ།
- 2024 ལོའི Lancet Commission གིས་ཅི་རྙེད་སམ།
- “ཉེན་སྐྲག་མར་ཕབ་པ” དང་ “སྔོན་ཟློག་པ” གི་ཁྱད་པར་ཅི་ཡིན།
- གྲྭ་ཚོགས་ཆེན་པོའི་ཞིབ་འཇུག་གིས་ཅི་རྙེད་སམ།
- ཅིག་ཤོས་སྐབས་ལ་ཇི་ཚེ་འགོ་བཙུགས་ན་གལ་ཆེ་ཡོདམ།
- བརྗེད་ནོར་གྱི་ཉེན་ཁ་ཡོངས་ལ་མཚུངས་སམ།
- ཞིབ་འཇུག་འདིའི་ངོ་མ་ཡོད་པའི་མཐའ་ཚད་ཅི་ཡིན།
- གལ་སྲིད་མི་གཅིག་གིས་ཚུལ་ལེགས་པ་ཚང་མ་བྱས་ཀྱང་ཅིའི་ཕྱིར་བརྗེད་ནོར་ཡོང་བ་ཡིན།
- ནད་སྨན་པ་དང་གླེང་གཞི་བྱེད་ཆོག་པའི་རིམ་པ་ཅི་ཡིན།
- ནད་སྨན་པ་དང་གླེང་གཞི་བྱོས།
- Golden Moments གི་ས་ཁོངས།
ཁྱེད་ཀྱིས་བརྗེད་ནོར་ཡོད་པའི་མི་ཅིག་ནང་སྐྱོང་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ནའམ་ཡང་ན་ཕ་མ་ཅིག་བརྗེད་ནོར་དང་སྡོད་བཞིན་པ་ལྟ་ཡོད་ན། ཁྱེད་ཀྱིས་འདི་སྔོན་ཟློག་ཐུབ་སྲིད་མེད་དམ་ཞེས་བསམ་བཞིན་པ་ཡིན་པ་ངེས། ངེས་པར་ཤེས་ཡོད་ཀྱང་ཡང་རང་ཉིད་ལ་ཡང་བརྗེད་ནོར་མ་བྱུང་བར་སྲུང་ཐུབ་མེད་དམ་ཞེས་བསམ་པ་ཡོང་ཡོད། ཤེས་བྱ་འདི་གིས་ཞིབ་འཇུག་གིས་ངེས་པར་ཅི་སྨྲས་ཡོད་པ་སྤྱིར་བཏང་གི་སྐད་ཡིག་གིས་བཤད་ཡོད། མདོར་ན། བརྗེད་ནོར་སྔོན་ཟློག་པར་གང་ཡང་ཁས་མི་ལེན། འོན་ཀྱང་ཉེན་སྐྲག་ཁ་ཤས་མར་ཕབ་ཐུབ་པར་ཞིབ་འཇུག་གིས་བསྟན་ཡོད། སྐྱེ་བོ་ཚང་མའི་སྒོ་ནས་ཉེན་སྐྲག་མར་ཕབ་པ་ནི་བརྗེད་ནོར་ཡོང་ཚད་ཉུང་བ་ཡང་ན་ཡོང་དུས་ཕྱིས་ལ་ཡོང་སྲིད་ཡོད།
ཁྱེད་ཀྱིས་ཚོད་ལྟ་བྱེད་པའི་ནད་རིག་གི་བཤད་པ་ཡིན་པ་ངེས། ངོས་འཛིན་བྱེད་པའི་སྐོར་ལ་ནད་རིག་གི་འགོ་བཤད་ ལ་ལྟ་ཞིབ་འབད་ཞིག་དང་། ཁྱེད་ཀྱི་རང་གི་ལུས་པོའི་སྐོར་ལ་ནད་སྨན་པ་དང་གླེང་གཞི་བྱོས།
བརྗེད་ནོར་སྔོན་ཟློག་ཐུབ་དམ།
མི་ཡོངས་ལ་བརྗེད་ནོར་སྔོན་ཟློག་པའི་ཐབས་ལམ་གཏན་འཁེལ་ཡོད་མེད་མ་གྲུབ། United States National Institute on Aging (NIA) གིས་ཨལ་ཛ་ཧའི་མར་ནད་སྔོན་ཟློག་ཐུབ་པར་ད་ལྟོ་ཡང་ཅི་ཡང་གྲུབ་མེད་ ཡིན་ཀྱང་། ཞིབ་འཇུག་པ་ཚུ་གིས་ལེགས་པའི་ཐབས་ལམ་ཁ་ཤས་རྙེད་ཡོད་པ་དང་། ཅི་ལེགས་ཅི་མི་ལེགས་ཀྱི་གནད་དོན་ལ་ཡང་འདྲི་ཞིབ་བྱེད་ཡོད་ཅེས་བཤད་ཡོད།
ཞིབ་འཇུག་གིས་སྟོན་པ་ནི་ནད་རྐྱེན་དང་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་ཚུལ་ཁ་ཤས་ནི་བརྗེད་ནོར་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ཡིན། ཉེན་སྐྲག་དེ་ཚུ་སྐྱེ་བོ་ཚང་མར་མར་ཕབ་པ་ཡིན་ན། བརྗེད་ནོར་ཡོང་ཚད་ཉུང་བ་དང་། ཡང་ན་ཡོང་དུས་ཕྱིས་ལ་ཡོང་སྲིད་ཡོད། དེ་ནི་ངེས་པའི་སྐྱོབས་ཐབས་ལས་ཁ་བྱང་ཞིག་ཡིན།
བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་མཚོན་རྟགས་གཅིག་ནི་2024 ལོའི Lancet Commission གིས་ཡུ་ཨེས་ཨེ་དང་ཡུ་ཀེ་ལྟ་བུའི་སྐྱེ་ཚེ་སྤྱིར་བཏང་མཐོ་བའི་ཡུལ་ཁ་ཤས་ནང་། ལོ་གོང་མའི་བརྗེད་ནོར་གྱི་ཆ་ཤས་ཉུང་ཐུབ་པ་དང་། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་སློབ་གསོ་ལེགས་པ། ནད་སྨན་ལེགས་པ་དང་། ཚེ་ཡུན་ཁྱབ་ཚུན་རྩ་ཁྲག་ལ་གནོད་པ་ཉུང་བ་ལ་ལྟོས་ཚུགས་ཅེས་University College London གི་ཕྱིར་བསྡུས་ཀྱི་བཤད་པ་ ལས་འབྱུང་ཡོད།
2024 ལོའི Lancet Commission གིས་ཅི་རྙེད་སམ།
Lancet Commission on dementia prevention, intervention and care ནི་བརྗེད་ནོར་སྔོན་ཟློག་དང་འཛིན་སྐྱོང་དང་ནད་སྨན་གྱི་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་པ་27 གྱི་སྡེ་ཚན་ཞིག་ཡིན། ཁོང་ཚུ་གིས་ལོ་ངོ་ཁ་ཤས་རེ་ལས་ཞིབ་ཚུལ་བསྐྱར་ཞིབ་བྱེད་ཡོད། 2024 ལོའི ཡིག་ཆ་ནང་། ཁྱེད་ཀྱིས་བསྒྱུར་བཅོས་བྱེད་ཐུབ་པའི་ཉེན་སྐྲག་14 བཀོད་ཡོད་པ་དང་། ཁོང་ཚུའི་བསྡོམས་གྲངས་ནི་འཛམ་གླིང་གི་བརྗེད་ནོར་ཉེས་རིམ་གྱི་ཆ་ཚང་ནང་ནས་ཆ་ཤས་ཧ་ཅང་ཆེ་བ་ (ཆ་ཤས་ཅི་ལྟར་ན་ 45%) ཡིན་པ་བསྟན་ཡོད། ཡིག་ཆའི་རྩོམ་པ་པོ་ཚུའི་བཤད་ཚུལ་ལ་བསྟན་ན། ཉེན་སྐྲག་དེ་ཚུ་བསྐྲད་ན་བརྗེད་ནོར་ཡོང་སྲིད་བཀག་ཐུབ་ནམ་དུས་ཕྱིས་པར་འགྱུར་ཐུབ་ཅེས་ཡོད་(2024 Lancet Commission report)།
ཉེན་སྐྲག་14 དེ་ཚུ་ཚེ་ཡུན་གྱི་དུས་ཚོད་ལ་ལྟོས་ནས་བསྡུས་ཡོད། གནས་སྟངས་ཧ་ཅང་གསལ་པོ་ཡོད་པའི་དུས་ཚོད་འདི་འདྲ་ཡིན།
- ཆུང་ཀུའི་དུས་ཚོད: སློབ་གསོ་ཉུང་བ།
- བར་གྱི་དུས་ཚོད (ལོ་40 ནས་65 བར་ཁ་ཤས་): ཉན་ཐོས་ཉུང་བ། LDL (“ངན་པ”) ཅོ་ལེས་ཊ་རོལ་མང་བ། སེམས་ཁམས་ཀྱི་དཀའ་ངལ། མགོ་ལ་གནོད་པ། ལུས་ལ་སྒུལ་བཤུད་ཉུང་བ། ཤུགས་རྐྱེན། ཁ་ཐལ། ཁྲག་ཚད་མཐོ་བ། ལུས་ཚད་ཆེ་བ། དང་ཆང་ཤུགས་ཆེ་བ།
- ཆེ་མོའི་དུས་ཚོད: མི་ཚོགས་ནང་དུ་མི་འབྲེལ་བ། རླུང་གི་སྦྲེལ་ཚད། དང་ནད་སྨན་མ་བྱས་པའི་མིག་གི་ཕྱི་གནོད།
2024 ལོའི ཕྱི་མའི་ཁྱད་པར་གཉིས་ནི་LDL ཅོ་ལེས་ཊ་རོལ་མང་བ་དང་། ནད་སྨན་མ་བྱས་པའི་མིག་གི་ཕྱི་གནོད་ཡིན། ཉེས་རིམ་ཆེ་ཤོས་དང་འབྲེལ་བའི་ཉེན་སྐྲག་ནི་ཉན་ཐོས་ཉུང་བ་དང་ LDL ཅོ་ལེས་ཊ་རོལ་མང་བ་ཡིན་ཞིང་། ཆ་ཤས་ཅིག་ག་ཚོད་ཡོད། ཕྱིས་ལ་སློབ་གསོ་ཉུང་བ་དང་མི་ཚོགས་ནང་དུ་མི་འབྲེལ་བ་ཚུ་ཡིན། ཆ་ཤས་ཅིག་ག་ཚོད་ཡོད།
ང་ཚོའི ཉེན་སྐྲག་གི་ལྟ་ཞིབ་ ནང་ཁྲམ་ཅིག་ནང་། ཉེན་སྐྲག་14 ཆ་ཚང་དང་། ཞིབ་འཇུག་གིས་འབྲེལ་བ་བཀོད་པ་དང་ཁྱེད་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་བྱེད་ཐུབ་པ་ཚུ་བཤད་ཡོད།
45% གི་ཨང་གྲངས་ནི་ཅི་ཡང་མ་ཡིན།
ཨང་གྲངས་འདི་ལ་ནོར་འཁྲུལ་བྱེད་ཐུབ་པས་ཧ་ཅང་གསལ་པོ་ནི་ཞིག་དགོས།
- ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱི་བརྟེན་ཚུལ་ཡིན། འདི་ནི་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཀྱི་བརྗེད་ནོར་གྱི་ནད་རྣམས་ལ་ཡིན་གྱི་ཁྱེད་ཀྱི་ཡང་ན་ཕ་མའི་ཉེན་སྐྲག་ལ་མ་ཡིན།
- རྐྱེན་དང་འབྲས་བུའི་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་བསྡུ་ལེན་བྱེད། རྩོམ་པ་པོ་ཚུ་གིས་ངེས་གྲུབ་ཡོད་པའི་ཉེན་སྐྲག་ཁོ་ན་བསྡུས་ཡོད་ཅེས་བཤད་ཀྱང་། ཁ་ཤས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཆ་ཤས་ཁོ་ན་རྐྱེན་ཡིན་ཞེས་བཤད་ཡོད། དཔེར་ན། ཕྱིས་ལ་སེམས་ཁམས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་ནི་བརྗེད་ནོར་གྱི་སྔོན་ཤོག་གི་མཚོན་རྟགས་ཡིན་སྲིད།
- མི་རེ་རེ་ལ་ཅི་ཡང་ངེས་མི་སྟོན། UCL གི་བཤད་པ་ལས་བསྟན་པ་ཡོད་པ་ནི། ཉེན་སྐྲག་མར་ཕབ་པ་ནི་སྐྱེ་བོ་ཚང་མའི་རིམ་པ་ལ་ལས་འགོ་བྱེད་ཀྱི་སྐྱེ་བོ་རེ་རེ་ལ་བརྗེད་ནོར་མི་ཡོང་བ་ངེས་མ་ཡིན།
- ལྷག་མའི་ཆ་ཤས་འདི་ཚུ་གིས་མ་བཤད། ལོ་ཚད་དང་རིགས་ཀྱི་རྒྱུ་ཅན་དང་། གནས་ཚུལ་ཅི་ཡང་མ་ཤེས་པའི་རྒྱུ་ཅན་ཚུ་གིས་ལྷག་མ་ཡིན།
“ཉེན་སྐྲག་མར་ཕབ་པ” དང་ “སྔོན་ཟློག་པ” གི་ཁྱད་པར་ཅི་ཡིན།
ཉེན་སྐྲག་མར་ཕབ་པ ནི་ཉེས་རིམ་མར་ཕབ་པ་ཞིག་ཡིན། སྐྱེ་བོ་ཚོགས་ཆེ་ཞིག་གིས་ཁྲག་ཚད་མར་ཕབ་ན། ལོ་མང་པོའི་ནང་ཁྲག་ཚད་མ་བྱས་པའི་ཚེ་ལས་བརྗེད་ནོར་ཉུང་བར་ཡོང་སྲིད། ཡིན་ཡང་ཚོགས་དེའི་ནང་ནས་ཁ་ཤས་ལ་ཡང་བརྗེད་ནོར་ཡོང་ཞིན་ཡོད།
སྔོན་ཟློག་པ ནི་གནས་ཚུལ་ཅི་ཡང་མ་བྱུང་བར་བཀག་པའི་དོན་ཡིན། བརྗེད་ནོར་ལ་ད་ལྟོ་ཡང་ཞིབ་འཇུག་གིས་གང་ཡང་གི་ཁས་མི་ལེན།
ང་ཚོས་དུས་ཚོད་རིངས་པ ལ་ཡང་བརྗོད། Lancet Commission གིས་ཉེན་སྐྲག་མར་ཕབ་པ་ལས་བརྗེད་ནོར་དུས་ཕྱིས་ཡོང་བ་དང་། ནད་ཚེས་ཡོད་པའི་ཚེ་ཡུན་ཉུང་བར་འགྱུར་སྲིད་པའི་ཞིབ་འཇུག་གསར་པ་ཡོད་ཅེས་སྟོན། ལོ་ཤས་ནམ་ཡང་དུས་ཕྱིས་པ་ཡིན་ཡང་། མི་དང་ཁྱིམ་ཚང་ལ་གཤིས་པོ་ཆེན་པོ་ཡོད།
ང་ཚོའི་ས་མཚམས་འདིར་ “ཉེན་སྐྲག་མར་ཕབ་པ” དང་ “འབྲེལ་བ་ཡོད་པ” ཞེས་སྤྱོད་པ་ནི་གནད་དོན་ཡིན། ཁྱེད་ཀྱིས་ཐོན་ཀྱི་ཚོང་ཁང་ལ་། རྒྱབ་སྐྱོར་ལ་ཡང་ན་ཚོགས་འདུ་ཞིག་ “བརྗེད་ནོར་སྔོན་ཟློག་” ཞེས་ཡོད་པ་མཐོང་ན། དེ་ལ་ཉེན་ཁ་ལྟ་བ་ཞིག་བྱེད་དགོས། NIA གིས་ཨལ་ཛ་ཧའི་མར་ནད་སྔོན་ཟློག་ཟེར་བའི་སྨན་ལ་ནད་སྨན་པ་དང་གླེང་གཞི་བྱེད་དགོས་པ་བཤད་ཡོད། སྨན་དེ་ཚུ་ཉེན་ཁ་ཡོད་སྲིད་ལ་དངུལ་སྐྱོན་ཡང་ཡོད་སྲིད།
གྲྭ་ཚོགས་ཆེན་པོའི་ཞིབ་འཇུག་གིས་ཅི་རྙེད་སམ།
ལྟ་ཞིབ་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་ (དུས་ཚོད་རིང་པོར་མི་ཚུ་ལ་ལྟ་བ་) གིས་འབྲེལ་བ་ཚུ་སྟོན་ཐུབ། འདེམ་སྒྲིག་བྱས་པའི་ཞིབ་འཇུག་ (མི་ཚུ་ལ་སྐབས་ཀྱིས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ཡང་ན་བསྡུར་གཞིར་སྡེ་ཚན་ནང་བཞག་པ) ནི་ཤུགས་ཆེ་ཤོས་ཡིན། འདི་གི་ཁ་ཤས་གྲགས་པ་ཞིག་གིས་ཅི་རྙེད་སམ་འདི་ཡིན།
FINGER (ཕིན་ལེན་ཌ)
FINGER ཞིབ་འཇུག་ནང་ལོ་60 ནས་77 བར་གྱི་མི་ཁྲི་གཉིས་སྟོང་དྲུག་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ་ཞིག་ཐོ་འགོད་བྱས། ཁོང་ཚུའི་ཕྱེད་ཀྱིས་ལོ་གཉིས་གྱི་ཟས་གྲོས་ཆ་འཇོག་དང་ལུས་རྩལ་དང་རྩིས་ཀྱི་ཞིབ་རྩེད་དང་སྙིང་རྩ་ཁྲག་ལམ་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་ཞིབ་ཡོད། ཕྱེད་ཀྱི་གཞན་ཚུ་ནི་སྤྱིར་བཏང་གི་ནད་སྨན་ཀྱི་བརྡ་ལས་ཡིན། ལས་རིམ་ཞིབ་ཡོད་པའི་སྡེ་ཚན་གྱིས་བརྗེད་ཤེས་བརྟག་ཐབས་ཀྱི་ཚད་ཀྱི་ནང་ཆུང་ཀུ་ཞིག་ལ་ལེགས་པ་བྱུང་། ཡིན་ཡང་ཁྱད་པར་གལ་ཆེ་ཞིག་ཡིན། ཞིབ་འཇུག་འདིས་བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་འབྲས་བུ་བཤད་ཡོད་ཀྱང་བརྗེད་ནོར་ཁས་ལེན་པ་མ་ཡིན་(FINGER trial in The Lancet)།
US POINTER (ཨ་མེ་རི་ཀ)
US POINTER ནང་ལོ་60 ནས་79 བར་གྱི་མི་ཁྲི་གཉིས་སྟོང་བརྒྱ་བཅུ་གཅིག་ཞིག་ཐོ་འགོད་བྱས། ཁོང་ཚུ་ནི་ལུས་ལ་སྒུལ་བཤུད་ཉུང་བ་དང་། ཟས་ཁ་ཤས་ཉུང་བ་དང་། ཉེན་སྐྲག་གཞན་ཡོད་པ་ཚུ་ཡིན། ཚང་མར་ལུས་རྩལ་དང་ཤེས་རིག་གིས་ལས་ཀ་འབད་ནིའི་གྲོས་འཆར་བྱས། ཟས་ལེགས་པ་ཟོས་ནིའི་དང་། མི་ཚུ་དང་སྡོད་ནིའི་དང་། སྙིང་རྩ་ཀྱི་ཞིབ་ལྟ་བྱེད་ནིའི་གྲོས་འཆར་བྱས། ཕྱེད་ཀྱིས་ཁ་ཤས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་བརྩི་བསྐོར་ཡོད་པའི་ཐབས་ལམ་ཞིག་ལེན། ཕྱེད་ཀྱི་གཞན་ནི་རང་རང་གིས་ལས་འབད། ལོ་གཉིས་ཀྱི་ནང་ལ་བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་འབྲས་བུ་ ཕྱེད་གཉིས་ཆ་ཚང་ ལ་ལེགས་པ་བྱུང་། ཁ་ཤས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ནི་བརྩི་བསྐོར་ཡོད་པའི་ཕྱེད་ལ་ཆུང་ཀུ་ཞིག་མང་བ་ཡིན་(US POINTER trial in JAMA)། རྩོམ་པ་པོ་ཚུ་གིས་ཉིན་རེའི་ཕྱི་ནང་ལ་ཁྱད་པར་གལ་ཆེ་བ་ཡོད་མེད་ཤེས་ནིའི་དོན་ལ་དུས་ཚོད་ཀྱི་ཞིབ་རྗེས་མང་བ་དགོས་ཅེས་བཤད་ཡོད། “བྱེད་མི་དགོས” སྡེ་ཚན་མེད་པའི་ཐོག་ནས་ཞིབ་འཇུག་འདིས་ཕྱེད་རེ་ཅིག་ལ་ཡོད་པ་ནི་ཐོན་ཅི་ཡིན་ཞེས་གསལ་བ་མ་བྱུང་།
SPRINT MIND (ཁྲག་ཚད)
SPRINT MIND ནང་ལོ་50 དང་ལས་མཐོ་བའི་ཨ་མེ་རི་ཀའི་མི་ཁྲི་སྒོ་ཕྲག་གསུམ་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ་རེ་གཅིག་གིས་ཁྲག་ཚད་མཐོ་བ་མཐོང་ཡོད་པ་ཞིག་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱས། ཁོང་ཚུ་ལ་ཁྲག་ཚད་མར་ཕབ་པའི་དམིགས་ཚད་ (གོང་ཤོས་གྲངས་རྟགས་120 མ་ཚང་བ་) ཡང་ན་ཚད་ལྡན་དམིགས་ཚད་ (140 མ་ཚང་བ་) ཞིག་ལ་འགོ་བཙུགས། མར་ཕབ་པའི་དམིགས་ཚད་ནི་**ཞེན་བྱ་ཡོད་པའི་བརྗེད་ཤེས་ཉུང་ཤོས་**ལ་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་བསྟན། ཞེན་བྱ་ཡོད་པའི་བརྗེད་ནོར་ནི་བརྗེད་ནོར་སྔོན་ལ་ཡོང་སྲིད་པའི་བརྗེད་ཤེས་དང་བསམ་ཚུལ་གི་དཀའ་ངལ་ཞིག་ཡིན། ཡོང་སྲིད་བརྗེད་ནོར་ ལ་མར་ཕབ་པའི་སྡེ་ཚན་ནང་ནད་ཡོད་གྲངས་ཉུང་བ་མཐོང་ཡོད་ཀྱང་ཁྱད་པར་གཏན་འཁེལ་ལས་མ་བྱུང་། ཞིབ་འཇུག་འདི་སྔ་ཤོས་ལས་མུ་མཐུད་མ་བྱས་པ་དང་། བརྗེད་ནོར་གྱི་ནད་རྣམས་ཡང་སྔོན་བཟུང་ལས་ཉུང་ནས་ཆ་ཚང་གི་དྲི་བ་དེ་ལན་མ་འདེབས་པའི་ཆེས་ཆུང་ཡོད་སྲིད་(SPRINT MIND in JAMA)།
ཞིབ་འཇུག་བསྐྱར་ཞིབ་ཚུ་གི་མཇུག་བསྡུ
2021 ལོའི Cochrane བསྐྱར་ཞིབ་ཞིག་གིས་ཉེན་སྐྲག་ཁ་ཤས་རྒྱུན་སྐྱོང་བྱེད་པའི་ཞིབ་འཇུག་ཆེ་ཆེ་དགུ་འདུས་སྡེབ་བྱས། སྐྱེ་བོ་ཁྲི་གཅིག་བརྒྱད་ཀྱི་ལས་ཀ་ནང་། བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལ་ཆུང་ཀུ་ཞིག་ཕན་པ་མཐོང་ཡོད་ཀྱང་། བརྗེད་ནོར་ཡོང་བའི་སྐྱེ་བོ་གྲངས་ལ་ ཁྱད་པར་གསལ་པོ་མེད་ ཅེས་ཞིབ་འཇུག་གཉིས་ལ་འཚོལ་ཡོད་(Cochrane review of multi-domain interventions)།
2017 ལོའི National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine གི་བསྐྱར་ཞིབ་ཞིག་ལ་NIA གིས་བསྡུས་ཡོད། འདི་གིས་ཐབས་ལམ་གསུམ་ལ་ “སྐུར་བ་དགའ་བ་ཡོད་ཀྱང་ཡིད་ཆེས་ཀྱི་ཚོད་དག་མེད་” ཅེས་མཐོང་ཡོད། ཐབས་ལམ་དེ་ཚུ་ནི་ཁྲག་ཚད་མཐོ་བ་བདེ་སྐྱོང་བྱེད་པ་དང་། ལུས་ལ་སྒུལ་བཤུད་སྤེལ་བ་དང་། དྲན་ཤེས་སྦྱོང་བ་ཡིན།
ཅིག་ཤོས་སྐབས་ལ་ཇི་ཚེ་འགོ་བཙུགས་ན་གལ་ཆེ་ཡོདམ།
Lancet Commission གི་བཤད་པ་ནི་ཉེན་སྐྲག་ཅི་ཙམ་སྔ་ཤོས་ནས་མར་ཕབ་ཅིང་ཡུན་རིང་ཤོས་ཀྱི་བར་དུ་མར་བཞག་པ་ཡིན། “སྔ་བ་ཡང་ལེགས། རིང་བ་ཡང་ལེགས་” ཅེས་བཤད་ཡོད། ཡང་ཉེན་སྐྲག་མར་ཕབ་པ་ལ་དུས་སྔ་བ་ཡང་མེད་། ཡོལ་བ་ཡང་མེད་ཅེས་བཤད་ཡོད། ཞིབ་འཇུག་ཆ་ཤས་ནི་ལོ་40 ནས་65 བར་གྱི་བར་ཁ་ལ་ཡོད་ཀྱང་། མིག་གི་ཕྱི་གནོད་དང་མི་ཚོགས་ནང་དུ་མི་འབྲེལ་བ་ལྟ་བུ་ཁ་ཤས་ནི་ཕྱིས་ལ་ཡོད་པའི་ཉེན་ཁ་ཡིན། སྐབས་དེར་ལས་ཀ་བྱེད་ཐུབ་པ་ཡིན།
ཡིག་ཆ་ནང་། ཉེན་ཁ་ཅིག་ལ་ཡུན་རིང་ཞིག་ལ་སྐྱོན་ཚབས་ཀྱི་ཚད་ཆེ་བའི་སྒོ་ནས་སྟོན་ཡོད། དཔེར་ན་བར་དུས་ནང་ལ་འགོ་བཙུགས་པའི་ཤུགས་རྐྱེན་གྱི་ནད་ནི་ཕྱིས་ལ་འགོ་བཙུགས་པ་ལས་ཆ་ཚད་ཆེ་བ་མཐོང་ཡོད།
བརྗེད་ནོར་གྱི་ཉེན་ཁ་ཡོངས་ལ་མཚུངས་སམ།
མ་མཚུངས། Commission གིས་ཐོགས་པའི་ཁ་དོག་ཅིན་དམའ་ཞིང་བར་སྤྱིའི་ཡུལ་ཁ་ཤས་དང་། ཚོགས་རིགས་ཆུང་ཀུ་ཚུ་དང་། ཕྱག་དོར་ཆུང་བའི་མི་ཚུ་ལ་ཉེན་སྐྲག་ཅུ་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་དང་། ཁོང་ཚུ་ལ་བརྗེད་ནོར་ཆུང་ཀུ་ལོ་ཤས་ནང་འབྱུང་བ་མཐོང་ཡོད། ཉེན་སྐྲག་ཁ་ཤས་ནི་མི་ཚུ་གིས་འདེམས་ཀྱ་མ་བྱས་པའི་བར་སྐབས་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད། དཔེར་ན་ཁོང་ཚུ་ཆུང་ངུ་ནང་ཚེ་སློབ་གསོའི་རིམ་པ། ཁོང་ཚུ་སྡོད་པའི་ས་ཁུལ་གྱི་རླུང་། དང་ཟས་ལེགས་པ་ཚོང་ཁང་དང་ཟ་ཁང་ལ་རྙེད་ཐུབ་མ་ཐུབ་ལྟ་བུ་ཡིན།
དེས་ན་Commission གི་བསྟན་བཅོས་ནི་སྐྱེ་བོ་རེ་རེ་ལས་ཚོ་འདྲ་བའི་ཁྲིམས་བཟོ་མཁན་ལ་ཁ་ཡིག་ཏུ་གཏོགས། བུ་ཕྲུག་ཚང་མར་ལེགས་པའི་སློབ་གསོ་དང་། རླུང་དག་པོ། ཚོང་འབྲེལ་དང་ཟ་ཁང་ལ་ཁུ་ཚོད་དང་ཁ་ཚོད་ཉུང་བ། དེ་བཞིན་ཉན་ཐོས་དགོས་པའི་ཚང་མར་ཉན་ཐོས་ཀྱི་རོགས་རམ་སྤྲོད། སྐྱེ་བོ་རེ་རེའི་ཚོད་ལྟ་གལ་ཆེ་ཡང་། ཁྱེད་ཀྱི་འཛམ་གླིང་ཀྱང་གལ་ཆེ་། དེ་ལ་ཡང་མི་ཚུ་ལ་བརྗེད་ནོར་ཡོད་པར་བསྡུ་ལེན་བྱེད་པ་ནི་དགོས་ཀྱི་ཡིན་།
ཞིབ་འཇུག་འདིའི་ངོ་མ་ཡོད་པའི་མཐའ་ཚད་ཅི་ཡིན།
- བརྗེད་ནོར་ནི་ལོ་སྟོང་ཚུན་ཚད་ལ་འགྱུར་, འོན་ཀྱང་ཞིབ་འཇུག་ཆ་ཤས་ནི་ལོ་གཉིས་ནས་ལྔ་བར་ཡོད། བརྗེད་ནོར་རང་ཉིད་ལ་བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པར་ཡུན་རིང་ཞིང་ཆེ་བའི་ཞིབ་འཇུག་དགོས།
- ཞིབ་འཇུག་ཆ་ཤས་ནི་བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་འབྲས་བུ་བརྟག་ཞིབ་བྱེད། བརྟག་དཔྱད་ལ་ཆུང་ཀུ་ཞིག་ཡོང་ན་བརྗེད་ནོར་ཡོང་ཚད་ཉུང་ཡོད་ངེས་མེད་དང་། ཉིན་རེའི་ཕྱི་ནང་ལ་ལེགས་བཟོ་ཡོད་ངེས་མེད།
- ཕྱི་ཁ་ཤས་ནི་ཡང་ན་མི་སྤྱིའི་ལས་འཁྲུལ་གྱི་ཚེ་རབས་ཁ་ལས་འདེམ་གྱི་ཐོ་ལས་ཕྱིར་གཏོང་བ་། Lancet Commission གིས་ཞིབ་འཇུག་ཆ་ཤས་ནི་མཐོ་ཆེ་བའི་ཡུལ་ལས་ཡིན་པ་དང་། ཚོགས་རིགས་ཆུང་ཀུ་ཚུ་ཧ་ཅང་ཉུང་བ་ཡིན་ཅེས་བཤད།
- འབྲེལ་བ་ཁ་ཤས་ནི་གཉིས་ཀ་ཕྱོགས་ཡོད། ལས་ཀ་ཉུང་བ་ཡང་ན་མི་ཚུ་དང་ལས་འབྲེལ་ཉུང་བ་ནི་བརྗེད་ནོར་གྱི་སྔོན་མཚོན་ཡིན་སྲིད། རྒྱུ་ཅན་ཁོ་ན་མ་ཡིན།
- ཟས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་ད་ལྟོ་ཡང་མི་འབོད་བྱེད་བཀའ་བ། MIND ཟས་ཀྱི་ལོ་གསུམ་གྱི་ཞིབ་འཇུག་ཞིག་གིས་བསྡུར་གཞིའི་ཟས་དང་བསྡུར་ན་བརྗེད་ཤེས་ལ་ཁྱད་པར་གལ་ཆེ་བ་མ་མཐོང་། ང་ཚོའི ཟས་ཀྱི་ལྟ་ཞིབ་ ལ་ལྟ་ཞིབ་བྱོས།
- བློ་སློབ་རྩེད་མོ་ཚུ་བརྗེད་ནོར་སྔོན་ཟློག་བྱེད་ཐུབ་པར་ངེས་མ་གྲུབ། ང་ཚོའི བློ་སློབ་རྩེད་མོ་དང་བརྗེད་ནོར་ གི་ལྟ་ཞིབ་ལ་ལྟ་ཞིབ་བྱོས།
- ཁ་ཟས་མི་ཡི་ཞིབ་འཇུག་ལ་ཆ་ཤས་ཆུང་ངུ་ཡོད། དེ་ཡང་ཤོས་ཅིག་ནི་ལོ་ཆེ་བའི་མི་ཚུ་ལ་ཉེན་ཁ་ཡོད་སྲིད། ང་ཚོའི ཁ་ཟས་མི་ཟོས་པའི་ལྟ་ཞིབ་ ལ་ལྟ་ཞིབ་བྱོས།
གལ་སྲིད་མི་གཅིག་གིས་ཚུལ་ལེགས་པ་ཚང་མ་བྱས་ཀྱང་ཅིའི་ཕྱིར་བརྗེད་ནོར་ཡོང་བ་ཡིན།
ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བརྗེད་ནོར་ནི་གདམ་ག་རེ་རེའི་འབྲས་བུ་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པས་ཡིན། NIA གིས་ཨལ་ཛ་ཧའི་མར་ནད་ཀྱི་གལ་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་ཉེན་ཁ་ནི་ལོ་ཚད་ཡིན ཅེས་བཤད་ཡོད། དེ་ལ་སྒྱུར་བཅོས་བྱེད་མི་ཐུབ། རིགས་ཀྱི་རྒྱུ་ཅན་ཡང་ཁ་ཤས་ལ་རོལ་ཡོད། དེ་བཞིན་ཨལ་ཛ་ཧའི་མར་ནད་ཀྱི་རྒྱུ་ཅན་ལ་མི་ཚུ་ཧ་ཅང་ཆ་ཚང་གིས་ད་ལྟོ་ཡང་གསལ་པོ་མ་ཤེས། ཉེན་སྐྲག་14 ཚང་མ་བསྐྲད་ཡང་ Lancet Commission ཀྱི་དཔྱད་ཚད་ནང་ཡོད་པའི་ཆ་ཤས་ནི་ཕྱེད་ལས་མང་བའི་ཡིག་གཅིག་མ་འབྲེལ་བ་ཡོད།
དེས་ན་ཁྱེད་ཀྱིས་ལུས་རྩལ་ཡོང་བ་དང་ཟས་ལེགས་པོ་ཟོས་པ་དང་། ཁ་ཐལ་རྩེད་མ་བྱས་པ་ཡིན་ཡང་བརྗེད་ནོར་ཡོང་བ་སྐྱོང་བའི་མི་ཞིག་ལ་ཞིང་སྐྱོང་བཞིན་ཡོད་ན། ཁོང་གི་ཕྱོགས་ལ་ཡང་ཁྱེད་ཀྱི་ཕྱོགས་ལ་ཡང་ཅི་ཡང་ནོར་འཁྲུལ་མེད། ཁྱེད་ཀྱིས་རང་ཉིད་ལ་བརྗེད་ནོར་ཡོད་ན་ཁྱེད་ཀྱི་སྐྱོན་མ་ཡིན། སྐྱེ་བོ་ཚུ་གི་ནང་ལ་སེམས་ཁོངས་ཀྱི་ཟུག་རྔུ་མང་པོ་ཡོད་ཀྱང་ཐོབ་རིགས་མེད། ད་ལྟོ་གལ་ཆེ་བ་ནི་བདེ་སྐྱིད་དང་མཉམ་འབྲེལ་དང་ཉིན་ཞིག་བདེ་བ་ཡིན། ང་ཚོའི འགྲོ་ཐབས་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་ དང་ ཁྱེད་ཀྱི་རང་སྐྱོང་ལྟ་ཞིབ་ ནི་འགོ་འཛུགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ཡིན།
ནད་སྨན་པ་དང་གླེང་གཞི་བྱེད་ཆོག་པའི་རིམ་པ་ཅི་ཡིན།
འདི་ནི་ཞིབ་འཇུག་ལ་ཤུགས་ཆེ་ཤོས་ཡོད་པའི་ས་ཁུལ་ཡིན། ཁྱེད་ཀྱིས་ལུས་པོ་བརྟག་ཞིབ་ཀྱི་སྐབས་ལ་དྲི་དགོས་ཀྱི་འདི་ཚུ་ཡིན། ཁ་ཤས་ནི་སྙིང་རྩ། སེམས་ཁམས། རང་དབང་ལ་ཕན་པའི་ཡིན་པས་ཡིན།
- ཁྲག་ཚད། ཁྱེད་ཀྱི་གྲངས་རྟགས་ཅི་ཡིན་ནམ་ཞེས་དྲིས་ཤིག ཁྱེད་ལ་འོས་པའི་དམིགས་ཚད་ཅི་ཡིན་ཞེས་དྲིས་ཤིག Lancet Commission གིས་ལོ་40 ཙམ་ནས་གོང་གི་གྲངས་རྟགས་130 དང་འོག་ལ་བཀོད་ཡོད། འོན་ཀྱང་ལོ་ཆེ་བའི་མི་ཚུ་གི་དམིགས་ཚད་ནི་ཁོང་གི་ལུས་ཁམས་ཚང་མར་ལྟོས་ཡོད།
- ཉན་ཐོས། ཉན་ཐོས་བརྟག་དཔྱད་དང་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཆས་ཚུ་ལེགས་ཕན་ཡོད་མེད་དྲིས་ཤིག ང་ཚོའི ཉན་ཐོས་ཀྱི་ལྟ་ཞིབ་ ལ་ཞིབ་འཇུག་བཤད་ཡོད།
- མིག། ཟླ་རེ་མིག་བརྟག་ཞིབ་བྱེད་ཤིག་དང་། མིག་སྨན་དང་བསྡུར་བ་ཞིག་ཡོད་ན་སྨན་གྱིས་ཐབས་ལམ་བྱེད་ཆོག་མེད་དྲིས་ཤིག
- ཅོ་ལེས་ཊ་རོལ། LDL ཅོ་ལེས་ཊ་རོལ་བརྟག་དགོས་མེད་དང་། བསྒྱུར་བཅོས་ཀྱི་དགོས་པ་ཡོད་མེད་དྲིས་ཤིག
- ཁྲག་ནང་སྐྱུ་རུ། སྐྱུ་རུ་ཡོད་ན་བདེ་བླག་གིས་ཇི་ལྟར་སྐྱོང་ཐུབ་བམ་དྲིས་ཤིག
- སེམས་ཁམས། སེམས་ཁམས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་ནི་ཁ་ཤས་ཡོད་པ་དང་སྨན་གྱིས་བཟོ་ཆོག་ཡོད། ཟླ་ཤས་ལས་ལྷག་པ་ཞིག་ཚུན་ཚད་བདེ་མེད་ཡང་ན་རེ་བ་མེད་པ་ཡོད་ན་ནད་སྨན་པ་ལ་བཤད་ཤིག
- ཁ་ཐལ་དང་ཆང་། ཁ་ཐལ་གཏོང་བའི་རམ་པ་དང་། ཆང་ལ་བདེ་ཅན་གྱི་ཚད་ཡོད་མེད་དྲིས་ཤིག
- ལུས་ལ་སྒུལ་བཤུད། ཁྱེད་ལ་ལུས་རྩལ་ག་དེ་བདེ་ཅན་ཡིན་ནམ་དྲིས་ཤིག ང་ཚོའི ལུས་རྩལ་གྱི་ལྟ་ཞིབ་ ལ་གྲོས་འཆར་ཡོད།
- མགོ་བསྲུང་བ། ཤོ་ལོ་དང་རྩེད་མོ་ཚུ་གི་ཚེ་མགོ་བཀབ་ཤིག དེ་བཞིན་ལྷོད་པ་སྲུང་བའི་སྐོར་ལ་དྲིས་ཤིག
- མི་ཚུ་དང་འབྲེལ་བ་བཞག་པ། མི་གཞན་དང་དུས་ཚོད་འགྱོ་བ་ནི་ཚེ་སྲོག་ལེགས་པའི་ཆ་ཤས་ཡིན། ང་ཚོའི མི་ཚུ་དང་འབྲེལ་བ་ དང་ གཉིད་ ལ་ལྟ་ཞིབ་བྱོས།
སྨན་དང་། ཟས་ཀྱི་བསྡུ་ལེན། སྨན་རེད་ཐབས། ཁ་ཟས་མི་ཟོས་པ་ཡང་ན་ལུས་རྩལ་བསྒྱུར་བཅོས་ཀྱི་སྔོན་ལ་ནད་སྨན་པ་དང་གླེང་གཞི་བྱོས། ཁྱེད་ལ་སྙིང་རྩ་ནད། ཁྲག་ནང་སྐྱུ་རུ། ལྷོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་ན་ཡང་ན་བརྗེད་ནོར་ཡོད་པ་ཡིན་ན་ཁྱད་པར་དུ་ཤེས་དགོས།
ནད་སྨན་པ་དང་གླེང་གཞི་བྱོས།
ཁྱེད་རང་ཉིད་ཡང་ན་གཞན་ལ་བརྗེད་ཤེས་ཡང་ན་བསམ་ཚུལ་ཀྱི་བསྒྱུར་བཅོས་ཞིག་གིས་སེམས་ཁོངས་ཡོད་ན། ཁ་ཡིག་ཕྱིར་ཡོང་ཡིག་ཆ་ཞིག་བཟོ་ཤིག NIA གིས་ བརྗེད་ནོར་གྱི་ཁ་ཤས་ཀྱི་རྒྱུ་ཅན་གཞན་ཡོད་པ་ དང་། དཔེར་ན་སྨན་གྱི་ཕན་མེད་ཀྱི་འགྲེལ་བ། ཐི་རོ་ཡིད་ཀྱི་ནད། སེམས་ཁམས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་ལམ་ཝི་ཊ་མིན་ B12 ཉུང་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་པ་དང་། ཁ་ཤས་ཀྱི་རྒྱུ་ཅན་སྒོ་གསལ་ན་ཁ་ཤས་ཡང་ངེས་པར་ཞི་སྲིད་པ་བཤད་ཡོད། ང་ཚོའི མཚོན་རྟགས་ཀྱི་ལྟ་ཞིབ་ ནང་ཁྱེད་ཀྱིས་ལྟ་བ་ཞིག་སྟོན་ཡོད།
སྐྱབས་འཇུག་གི་རོགས་རམ་ཞུ། སྐད་ཆ་ཉེ་བར་མི་ཤེས་པ་དང་། ཕྱོགས་གཅིག་གི་ལག་ཆ་ཡང་ན་རྐང་ལག་སྲེག་མེད་ཡང་ན་ཚིག་ལེན་ཚོད་དང་། མགོ་རུ་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་ཚུ་གིས་ནད་རྟགས་ཡིན་ཡོད། ནད་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་ཞིག་ཡིན་ཡོད། ཁྱེད་ཀྱི་ས་ཁུལ་གྱི་སྤྱིར་འབོད་ཨང་གྲངས་ལ་ཁ་པར་གཏོང་།
Golden Moments གི་ས་ཁོངས།
Golden Moments གིས་ བསྒོ་བའི་ཡིག་ཐེངས་、 ཤེས་བྱ་ཐག་ཐུང་གི་བྱ་ཡིག་ དང་ ཁ་ཤས་ཞི་བ་ཞིག་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྩེད་མོ་ ལྟ་བུ་སྤྱིར་བཏང་ཚང་མར་ཞིག་ཡིན། ཁོང་ཚུ་ནི་ངང་བདེ་དང་དུས་ཚོད་མཉམ་ཞིག་ལ་ཡིན། ཁོང་ཚུ་ནི་ནད་སྨན་ཡང་ན་བརྗེད་ནོར་སྔོན་ཟློག་ཡང་ན་འགྱངས་པའི་ཐབས་ཡིན་པ་མ་ཡིན།
ཐུན་མོང་གི་དྲི་བ།
བརྗེད་ནོར་སྔོན་ཟློག་ཐུབ་དམ།
མི་ཕལ་ཆེར་ཡང་སྔོན་ཟློག་ཐུབ་པའི་ཐབས་ལམ་གཏན་འཁེལ་ཡོད་མེད་མ་གྲུབ། ཁྲག་ཚད་མཐོ་བ། མ་སྐྱོག་པའི་ཉན་ཐོས་ཉུང་བ་དང་ཁ་ཐལ་ལ་ལྟ་བུའི་ཉེན་སྐྲག་ཅུང་ཉུང་བཟོས་ན་བརྗེད་ནོར་ཡོང་ཚད་ཉུང་ཐུབ་ཡོད་ནམ། ཡང་ན་དུས་ཚོད་རིང་ཞིག་ནས་ཡོང་སྲིད་ཡོད་པའི་བསམ་ཚུལ་ཞིག་ཡོད། འདི་ནི་སྲིད་པའི་ཆེ་ཆུང་ཡིན་གྱི་དགོས་འཇོག་མ་ཡིན།
Lancet Commission གྱི་45% གི་དོན་ཅི་ཡིན།
2024 ལོའི Lancet Commission གྱིས་འཛམ་གླིང་གི་བརྗེད་ནོར་ཉེས་རིམ་ཆ་ཚང་ནང་ནས་ཉི་ཤུ་ཕྲག་ཕྲག་ཁ་ཤས་ཆ་རེ་ནི་14 ཡི་ཉེན་སྐྲག་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཅེས་སྟོན་ཡོད། འདི་ནི་སྐྱེ་བོ་ཚང་མའི་སྒོ་ནས་བཤད་པ་ཡིན་ཞིང་། ཉེན་སྐྲག་དེ་ཚུ་ཡང་ཡང་རྐྱེན་ཡིན་ཞེས་བསམ་པ་ལ་ལྟོས། ཡང་ཁ་ཤས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ནི་ཆ་ཤས་ཅིག་རྐྱེན་ཡིན་ཞེས་རྩོམ་པ་པོ་ཚུ་གིས་འཕྲོ་ཡོད། འདི་ནི་སྐྱེ་བོ་ཚང་མའི་བརྟེན་ཚུལ་ལ་བཤད་ཡོད་ཀྱང་ཁྱེད་ཀྱི་ཉེན་སྐྲག་ལ་ཡང་དག་བཤད་མི་ཐུབ།
ང་ཚོའི་ཕ་མ་གྲུབ་ཡོད་ཀྱང་ཚེ་སྲོག་ལེགས་ལུགས་ཡོད་ན་ཅིའི་ཕྱིར་བརྗེད་ནོར་ཡོང་ཞིན་ཡོད།
ལོ་ཚད་དང་རིགས་ཀྱི་རྒྱུ་ཅན། དེ་བཞིན་མི་ཚུ་གིས་བཀག་མི་ཐུབ་པའི་རྐྱེན་མང་པོ་ཚུ་གིས་བརྗེད་ནོར་ལ་ཆ་ཤས་ཆེ་བ་ཞིག་འགྱུར་ཡོད། Lancet Commission གྱི་རྩོམ་པ་པོ་ཚུ་གིས་སྐྱེ་བོ་ཚང་མའི་སྒོ་ནས་ཉེན་སྐྲག་མར་ཕབ་པ་ནི་སྐྱེ་བོ་རེ་རེ་ལ་བརྗེད་ནོར་ཡོང་མི་ཡོང་ངེས་པར་མི་སྟོན་ཞེས་བཤད་ཡོད། ནད་དཔྱད་འབད་པ་ནི་མི་ཚུ་གིས་ལས་འགོག་པའི་མཚོན་རྟགས་མ་ཡིན།
ལོ་65 ལས་གོང་ཡོད་ནས་བརྗེད་ནོར་ཉེན་སྐྲག་མར་ཕབ་པ་ཡང་དུས་ཡོལ་ཡོད་དམ།
Lancet Commission གིས་ཉེན་སྐྲག་མར་ཕབ་པར་དུས་སྔོན་ཅན་ཡང་ཡོལ་ནས་ཡང་དུས་ཚོད་ཆ་མེད་ཅེས་སྨྲ་ཡོད། ཡིན་ཡང་ལྟ་ཞིབ་ཀྱི་ཆ་ཤས་མང་ཤོས་ནི་ཟླ་རེ་ཁོ་ན་ལས་ཆ་བཞིན་མེད། ཉན་ཐོས་དང་མིག་གི་ཕྱི་འཇོག་ལ་འདྲི་ཞིབ་བྱེད་པ་དང་། ལུས་ཁམས་རང་དབང་ཅན་ལྟ་བུ། མི་དང་འབྲེལ་བ་བརྟན་པོ་བཞག་པ་ལྟ་བུ་ལོ་གོང་མའི་ཐབས་ལམ་ཡིན། ཁྱེད་ཀྱི་ཞེ་འཇོག་གི་བསྡུ་ཚུལ་ཅིན་མཐུན་པ་ཞིག་ལ་ནད་སྨན་པ་དང་གླེང་གཞི་བྱོས།
ངོ་མཚར་ཅན་ཀྱི་རྩེད་མོ་ཡང་ན་ཟས་ཁྱད་པར་ཅན་ཚུ་གིས་བརྗེད་ནོར་སྔོན་ཟློག་བྱེད་ཐུབ་དམ།
ཟས་སམ་རྩེད་མོ་སམ་རོ་བཅུགས་ཀྱི་རིགས་གང་ཡང་བརྗེད་ནོར་སྔོན་ཟློག་བྱེད་ཐུབ་པར་ངེས་གྲུབ་མེད། MIND ཟས་ཀྱི་ཚེས་ཁྲིད་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་ལོ་གསུམ་ལ་ཞིབ་པ་ཞིག་ལ་ཚད་ལྡན་ཟས་དང་བསྡུར་ན་བརྗེད་ཤེས་ལ་ཁྱད་པར་གལ་ཆེ་བ་མ་མཐོང་། ཚོང་བྱེད་ཀྱི་བློ་སློབ་ཉེན་ཆས་ཚུ་གིས་ཞིབ་འཇུག་གི་འབྲས་བུ་ཁ་ཤས་དང་འདྲ་བ་མ་བསྟན།
ཡོང་ཁུངས།
ང་ཚོས་ཤོག་ངོས་འདིས་བརྟེན་པའི་ཚོགས་པ་དང་ཞིབ་འཇུག་ལ་འབྲེལ་མཐུད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཤོག་ངོས་གསར་བརྗེ་བྱེད་སྐབས་རེ་རེ་བཞིན་ཞིབ་བཤེར་བྱས།
- Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission · The Lancet
- Nearly half of dementia cases could be prevented or delayed by tackling 14 risk factors · University College London
- Preventing Alzheimer's Disease: What Do We Know? · National Institute on Aging
- What Causes Alzheimer's Disease? · National Institute on Aging
- Memory Problems, Forgetfulness, and Aging · National Institute on Aging
- A 2 year multidomain intervention of diet, exercise, cognitive training, and vascular risk monitoring versus control to prevent cognitive decline in at-risk elderly people (FINGER): a randomised controlled trial · The Lancet (via PubMed)
- Structured vs Self-Guided Multidomain Lifestyle Interventions for Global Cognitive Function: The US POINTER Randomized Clinical Trial · JAMA (via PubMed)
- Effect of Intensive vs Standard Blood Pressure Control on Probable Dementia: A Randomized Clinical Trial (SPRINT MIND) · JAMA (via PubMed)
- Multi-domain interventions for the prevention of dementia and cognitive decline · Cochrane Database of Systematic Reviews (via PubMed)