Ọrụ Maka Ndị Ikom Nwere Dementia

Ndị mmadụ na-achọkarị “ọrụ maka ndị ikom nwere dementia” n’ihi na ndụmọdụ ndị a na-ahụkarị anaghị adị ka ha kwesịrị nwoke ahụ n’ndụ ha. Nke ahụ bụ nchegbu ziri ezi. Mana azịza abụghị ndepụta ọrụ “nke ndị ikom”. Ọ bụ ịmalite n’nwoke a n’onwe ya: ọrụ o rụrụ ka ọ nweta ihe oriri, ihe o mere n’ọgwụgwụ izu, na ihe mere ya ka ọ chee na ọ bara uru. Mmasị na-adịgasị iche n’onye ọ bụla. Ọtụtụ ndị ikom hụrụ isi nri, ịkọ ubi, ịse ihe ma ọ bụ ibụ abụ n’anya, ọtụtụ ndị inyom hụkwara ụgbọ ala na egwuregwu bọl n’anya.

Kedu ka m ga-esi chọta ọrụ ọ ga-anụ ụtọ n’ezie?

Malite n’akụkọ ndụ ya. Alzheimer’s Association na-atụ aro ịwu atụmatụ ụbọchị gburugburu ihe masịrị onye ahụ, ihe na-adịghị amasị ya, ike ya na mmasị ya, na gburugburu otu o si ahazi ụbọchị ya na mbụ. Jụọ onwe gị:

• Gịnị bụ ọrụ ya? Ụlọ ọrụ, ubi, ụlọ ọrụ mmepụta, ọrụ aka, ndị agha, ịre ahịa, ịkụzi ihe, ịnya ụgbọ, ụlọ?
• Gịnị ka o mere n’oge nkịtị ya? Ịkụ azụ, kaadị, ọrụ osisi, egwuregwu, ụka, egwu, isi nri, ụgbọ ala dị n’ebe a na-edebe ya?
• Gịnị bụ omume ya kwa ụbọchị? Kọfị na akwụkwọ akụkọ kwa ụtụtụ? Ilele ihu igwe? Ịsa ụgbọ ala n’ụbọchị Satọdee?
• Gịnị ka ọ ka na-amalite n’onwe ya? Alzheimer’s Association na-ekwu na ọ bụrụ na onye ahụ na-amalite ọrụ n’ejighị ka a sị ya, dị ka ịhichapụ ala, ọrụ ndị ahụ nwere ike ịbụ akụkụ nke usoro ya.
• Gịnị ka ọ na-ezere? Ụfọdụ mmadụ na-anụ ụtọ ilele egwuregwu; ndị ọzọ na-ahụ na ọsọ ya na mkpọtụ ya na-akpata ahụ erughị ala. Lekwasị anya mgbe ọ dị ka onye nwere obi ụtọ, nchegbu ma ọ bụ iwe.

Kparịta na ezinụlọ na ndị enyi ochie. Ha nwere ike icheta mmasị ndị kwụsịrị n’ndụ kwa ụbọchị.

Echiche ọrụ dabeere n’ọrụ gara aga

Alzheimer’s Association na-enye ihe atụ doro anya: onye bụbu onye ọrụ n’ụlọ ọrụ nwere ike ịnụ ụtọ ọrụ ịhazi, dị ka itinye mkpụrụ ego n’ebe a na-edebe ha, inyere aka ịkwado ozi a ga-ezipụ ma ọ bụ ịme ndepụta ihe a ga-eme, ebe onye bụbu onye ọrụ ubi ma ọ bụ onye na-akọ ubi nwere ike ịnụ ụtọ ịrụ ọrụ n’ogige. Otu echiche ahụ dabara n’ọtụtụ ọrụ.

Ụfọdụ ncheta, dị ka ọrụ ndị agha, nwere ike ịkpali mmetụta siri ike. Soro ya, debe mkparịta ụka banyere oge gara aga na-adị mma, gbanwee isiokwu n’ụzọ dị nro ma ọ bụrụ na obi adịghị ya mma.

Echiche ọrụ dabeere n’mmasị

1. Ọrụ osisi. Ịmịcha otu mpempe osisi dị nro ma ọ bụ ịkwa agba n’ụlọ nnụnụ e mere. Alzheimer’s Association na-atụ aro iwepụ ihe ize ndụ na ngwa ọrụ n’ụlọ ọrụ ka ọrụ dị ka ịmịcha osisi nwee ike ịtọ ụtọ ma dịkwa nchebe.
2. Ịkụ azụ. Ịhazi igbe ngwa ịkụ azụ ebe e wepụrụ nko, ilele magazin ịkụ azụ, ma ọ bụ ịnọdụ n’akụkụ ọdọ mmiri ọnụ.
3. Ụgbọ ala. Ịsa ụgbọ ala, ịkpụcha ihe dị n’ụgbọ ahụ, ilele foto ụgbọ ala ochie, ma ọ bụ ịga njem dị ka onye na-anọdụ n’azụ.
4. Egwuregwu. Ilele egwuregwu ochie ma ọ bụ akụkụ kacha mma ya, ịtụ bọl dị nro, itinye bọl gọọfụ n’elu kapeeti, ma ọ bụ ịhazi kaadị egwuregwu (dị ka baseball).
5. Kaadị na egwuregwu. Otu egwuregwu kaadị a maara dị mfe, domino, ma ọ bụ ịtụgharị kaadị ịchọta nke dakọrọ. Mee ya n’udo ma hapụ ịgụ akara.
6. Egwu. Egwu nke oge ntorobịa ya, otu egwu ọ hụrụ n’anya, ma ọ bụ abụ ụka. Lee nduzi anyị banyere ọrụ egwu.
7. Isi nri na ịsa nri n’ọkụ. Ịsa akwụkwọ nri, ịgbagharị ofe, ịkpụ nri, ma ọ bụ ịkọwa otu o si esi nri ọ kacha mara mgbe ị na-esi ya.
8. Akwụkwọ akụkọ. Alzheimer’s Association na-ekwu na onye na-agụ akwụkwọ akụkọ mgbe niile nwere ike ka na-anụ ụtọ ime ya, ọ bụ ezie na ọ pụghị ịso ọdịnaya ya nke ọma. Kọfị na akwụkwọ akụkọ nwere ike ịnọgide bụrụ akụkụ nke ụtụtụ.
9. Iwu ihe. Ngwa iwu ihe nwere iberibe buru ibu ma ọ bụ ngwa iwu dị mfe maka ndị okenye. Họrọ iberibe dị mfe ijide.
10. Ilekọta ihe. Inye anụ ụlọ nri, ịmejupụta ebe nnụnụ na-eri nri, ma ọ bụ ịgbaa osisi mmiri. NIA depụtara inye anụ ụlọ nri, ịsa ya ma ọ bụ ịga ije ya n’ime ọrụ ndị mmadụ nwere ike ịnụ ụtọ.

Kedu ka m ga-esi nye ọrụ n’ejighị ya dị ka ọrụ efu?

Gosi ya dị ka enyemaka n’ezie. Alzheimer’s Association na-atụ aro ịjụ “Biko, ị ga-enyere m aka?” na ijikọ ọrụ na ebumnuche. Tụlee ndị a:

• “Ị chọrọ ịhazi bolt ndị a?” (na-adị ka ule)
• “Azụrụ m ngwakọta ngwa ígwè, achọkwa m ka e hazie ha tupu m rụzie ebe a na-edebe ihe. Ị nwere ike inyere m aka?” (na-adị ka ọrụ)

Ndụmọdụ ndị ọzọ:

• Jiri ihe ndị okenye. Ngwa ọrụ n’ezie e wepụrụ nkọ ha, akwụkwọ ngosi n’ezie, envelop n’ezie.
• Rụọ ọrụ n’akụkụ ibe unu. Mmadụ abụọ na-arụ otu ọrụ bụ ịnọ ọnụ. Otu onye na-ele nke ọzọ bụ nlekọta.
• Ejila ịhazi ya. Ọ bụrụ na bolt ndị ahụ banye n’iko na-ezighị ezi, hapụ ya. Ihe dị mkpa bụ oge unu nọrọ ọnụ na mmetụta nke ịbara uru.
• Nyere ya aka ịmalite. Alzheimer’s Association na-ekwu na ọtụtụ mmadụ ka nwere ọchịchọ ime ihe mana na-esiri ha ike ịhazi na ịmalite. Mee nke mbụ ọnụ.

Kedu ka m ga-esi gbanwee ka ihe na-agbanwe?

Ka dementia na-aga n’ihu, Alzheimer’s Association na-atụ aro iwebata ọrụ ndị dị mfe karị, na-emeghachi ọtụtụ ugboro, ma na-adị njikere ka onye ahụ were ọrụ na-adịghị arụsi ọrụ ike. Nwoke bụbu onye na-arụzi injin ugbu a nwere ike ịnụ ụtọ ijide wrench dị ọcha ma na-ekwu banyere ụgbọ ala, ma ọ bụ ilele gị ka ị na-arụ ọrụ. Ilele bụ isonye.

Ọ bụrụ na ọ nwere nnukwu nka n’ihe, ọrụ yiri ya nwere ike ịdị mma karịa nka ochie ya. Alzheimer’s Association na-ekwu na onye na-ese ihe dị ka ọkachamara nwere ike ịbụ onye iwe na-ewe n’ihi mgbanwe n’ọrụ ya, ebe onye na-ese ihe n’ihi mmasị nwere ike ịnụ ụtọ ụzọ ọhụrụ. Otu ahụ bụkwa eziokwu maka ọkachamara n’ọrụ osisi.

Nchebe n’ọrụ dị ka nke ọrụ ya gara aga

• Wepụ ngwa ọrụ ọkụ eletrik, agụba, agịga na skru nwere isi nkọ.
• Mechie ihe e ji ehichapụ agba, mmanụ ụgbọ ala na kemịkalụ n’okpuru ihe mkpọchi.
• Debe igodo ụgbọ ala n’ebe a na-adịghị ahụ ya ma ọ bụrụ na ọ naghịzi anya ụgbọ.
• Lekwasị anya n’ọrụ niile n’ụlọ ọrụ na n’ogige.
• Họrọ iberibe buru ibu nke a pụghị ilo.

Gịnị ma ọ bụrụ na ọ sị mba?

Sọpụrụ ya. Mba nwere ike ịpụta na ọrụ ahụ siri ike nke ukwuu, dị ka nke ụmụaka ma ọ bụ na ọ dabaghị taa. Alzheimer’s Association na-adọ aka ná ntị ka a ghara ịkwanye ya. Nwaa ọrụ ọzọ, oge ọzọ, ma ọ bụ naanị nọdụ ọnụ. Lee ihe ị ga-eme mgbe ha na-asị mba.

Egwuregwu na mkparịta ụka dabara adaba

Mechaa ilu na-eji ilu ndị a maara ma na-eduga n’mkparịta ụka. Kaadị mkparịta ụka nwere ihe a ga-ekwu mepere emepe, na-enweghị ajụjụ, dịka isiokwu si dị, nke nwere ike imeghe akụkọ banyere ọrụ na mmasị. Egwuregwu ijikọta onyonyo na-eme ka onyonyo niile na-ahụ anya mgbe ị na-agbanwe iberibe, Chọta okwu n’mkpụrụ edemede buru ibu e ji mkpụrụedemede buru ibu nwere ike ịbụ nke e bipụtara ma jiri mkpịsị aka mee ya n’elu tebụl ụlọ nri. Maka ụzọ isi kwuo banyere oge gara aga ya n’ejighị anwale ya, lee nduzi anyị banyere ncheta.