پاسخ کوتاه
شاهد خوبی نیست که روزهداری متناوب از دمانس پیشگیری کند یا آن را کند کند. بخش بزرگی از پژوهش روی حیوانات است و مطالعه‌های انسانی روی سالمندان کوچک و کوتاه است. روزهداری برای سالمندان میتواند پرخطر باشد: کاهش وزن و عضله، افت قند خون با بعضی داروهای دیابت، کمآبی بدن و زمین خوردن. برای افرادی که با دمانس زندگی میکنند، به اندازهٔ کافی غذا خوردن و نوشیدن معمولاً نگرانی بزرگ‌تر است. اول با پزشک صحبت کنید.
- مؤسسهٔ ملی سالمندی آمریکا میگوید شاهد کافی نیست که هیچ رژیم روزهداری یا محدودیت کالری، به‌ویژه برای سالمندان، توصیه شود.
- بخش بزرگی از پژوهش دربارهٔ روزهداری و پیری از حیوانات می‌آید و آن نتیجه‌ها لزوماً دربارهٔ انسان صدق نمی‌کنند.
- خطرهای ممکن برای سالمندان شامل کاهش ناخواستهٔ وزن، از دست دادن عضله، افت قند خون با بعضی داروهای دیابت، کمآبی بدن، سرگیجه و زمین خوردن است.
- افرادی که با دمانس زندگی میکنند اغلب فراموش میکنند غذا بخورند یا بنوشند، یا فکر میکنند قبلاً خورده‌اند. کمک به آن‌ها برای به اندازهٔ کافی خوردن و نوشیدن معمولاً بسیار مهم‌تر از زمانی است که غذا می‌خورند.
- برای فردی که با دمانس زندگی میکند روزهداری انجام ندهید. قبل از هر تغییر در الگوی غذا خوردن با پزشک یا متخصص تغذیه صحبت کنید.
در این صفحه (6 بخش)
روزهداری متناوب، مثل غذا خوردن فقط در یک بازهٔ هشت‌ساعته یا کم کردن شدید کالری در دو روز هفته، توجه زیادی جلب میکند و بعضی مقاله‌ها می‌گویند ممکن است از مغز محافظت کند (منظور اینجا الگوی غذایی رژیمی است). اگر سالمند هستید یا از کسی که با دمانس زندگی میکند مراقبت می‌کنید، این است آنچه پژوهش واقعاً نشان می‌دهد و چرا احتیاط مهم است.
اینها اطلاعات عمومی است، نه توصیهٔ پزشکی. بدون صحبت با پزشک یا متخصص تغذیه روزهداری را شروع نکنید و شیوهٔ غذا خوردن کسی را که از او مراقبت می‌کنید تغییر ندهید. سلب مسئولیت پزشکی ما را ببینید.
آیا روزهداری متناوب از دمانس پیشگیری میکند؟
شاهد خوبی نیست که روزهداری متناوب از دمانس پیشگیری کند یا آن را کند کند. مؤسسهٔ ملی سالمندی آمریکا (NIA) میگوید شاهد کافی نیست که هیچ نوع رژیم محدودیت کالری یا روزهداری توصیه شود و دربارهٔ اثربخشی و ایمنی آن‌ها، به‌ویژه در سالمندان، باید خیلی بیشتر یاد گرفت (NIA دربارهٔ محدودیت کالری و روزهداری).
چرا شواهد این‌قدر محدود است
NIA چند دلیل می‌آورد:
- بیشتر مطالعه‌ها روی حیوانات است. پژوهش روی کرم‌ها، مگس‌ها، موش‌ها و میمون‌ها نتیجه‌های جالبی داشته، ولی این یافته‌ها لزوماً دربارهٔ انسان صدق نمی‌کنند. حتی در حیوانات هم نتیجه‌ها ترکیبی است؛ در بعضی سویه‌های موش، محدودیت کالری عمر را کوتاه کرد.
- کارآزمایی‌های انسانی کوتاه بوده‌اند. بیشترشان چند هفته یا چند ماه بودند.
- بیشتر کارآزمایی‌های انسانی بر کاهش وزن در بزرگسالان دارای اضافه‌وزن متمرکز بودند، نه بر حافظه یا دمانس.
- سالمندان به‌ندرت وارد می‌شوند. بسیاری از کارآزمایی‌ها افراد 60 ساله یا جوان‌تر را جذب کردند.
یک مرور نظام‌مند در سال 2026 بهطور مشخص روزهداری متناوب را در بزرگسالان 60 ساله و بالاتر بررسی کرد. نتیجه این بود که شواهد در این گروه سنی محدود می‌ماند، با مطالعه‌های کوچک، پیگیری کوتاه و طرح‌های ناهمگون. یافته‌های مربوط به تفکر و حافظه از مطالعه‌های جداگانه می‌آمد، نه از نتیجهٔ تجمیع‌شدهٔ کارآزمایی‌ها. مرور همچنین یادآوری کرد که بعضی مطالعه‌ها بازه‌های غذا خوردن بسیار کوتاه یا روزه‌های طولانی را با نتیجه‌های بدتر مرتبط دانستند و نویسندگان برای سالمندان احتیاط را توصیه کردند (مرور 2026 در Nutrients).
بعضی پژوهشگران فکر میکنند که تغییر بدن به سوزاندن چربی در هنگام روزه ممکن است بر مغز اثر بگذارد، ولی این هنوز یک نظریه است که در حال بررسی است. NIA میگوید علم در این باره قطعی نیست.
خطرهای روزهداری برای سالمندان چیست؟
روزهداری برای بسیاری از سالمندان یک آزمایش بی‌ضرر نیست. خطرهای ممکن شامل این‌هاست:
- کاهش ناخواستهٔ وزن. کمتر از نیاز بدن خوردن میتواند به کاهش وزن و قدرت کمتر عضله منجر شود که فرد را ضعیف‌تر میکند.
- از دست دادن عضله و استخوان. در یک کارآزمایی دوساله با حمایت NIA دربارهٔ محدودیت کالری در بزرگسالان جوان و میانسال، شرکت‌کنندگان کاهش اندکی در تراکم استخوان و توده بدون چربی بدن داشتند.
- افت قند خون با داروهای دیابت. کسانی که انسولین یا بعضی داروهای دیگر دیابت مصرف میکنند اگر وعده‌ها را جا بیندازند یا عقب بیندازند ممکن است قند خونشان بیش از حد پایین بیاید، طبق مؤسسهٔ ملی دیابت و بیماری‌های گوارشی و کلیوی. قند خون پایین میتواند سرگیجه، گیجی و زودرنجی ایجاد کند.
- کمآبی بدن. اگر نوشیدنی‌ها هم همراه وعده‌ها جا بیفتند، فرد ممکن است دچار کمآبی شود.
- سرگیجه و زمین خوردن. کلینیک مایو میگوید روزهداری متناوب ممکن است باعث شود افراد خیلی خسته و سرگیجه بگیرند و ممکن است برای کسانی که خطر زیاد از دست دادن استخوان و زمین خوردن دارند الگوی سالمی نباشد (کلینیک مایو دربارهٔ روزهداری متناوب).
- اثرهای دیگر. کلینیک مایو سردرد، نوسان خلق و یبوست را هم نام می‌برد و میگوید شاهدی هست که روزهٔ 16 ساعته با بازهٔ غذای 8 ساعته ممکن است در مقایسه با بازه‌های غذایی دیگر خطر بیماری قلبی را بیشتر کند. این شاهد قطعی نیست.
چرا با دمانس به اندازهٔ کافی خوردن نگرانی بزرگ‌تر است؟
برای افرادی که با دمانس زندگی میکنند، مشکل معمول گرفتن به اندازهٔ کافی غذا و نوشیدنی است، نه زیاد. انجمن آلزایمر توضیح می‌دهد که افراد در مراحل میانی و بعدی ممکن است از انتخاب‌های غذایی گیج شوند، فراموش کنند غذا بخورند یا فکر کنند قبلاً خورده‌اند. اضافه میکند که تغذیهٔ ضعیف ممکن است نشانههای رفتاری را بیشتر کند و باعث کاهش وزن شود (انجمن آلزایمر دربارهٔ غذا و غذا خوردن).
انجمن آلزایمر بریتانیا (Alzheimer’s Society) میگوید به اندازهٔ کافی نخوردن میتواند به کاهش وزن، قدرت کمتر عضله، خستگی و ضعف منجر شود، فرد را ضعیف‌تر و کم‌توان‌تر برای بهبود از عفونت‌ها میکند (Alzheimer’s Society دربارهٔ اشتها).
به همین دلایل، روزهداری برای فردی که با دمانس زندگی میکند ایدهٔ خوبی نیست. وعدههای جاافتاده به‌آسانی به وعدههای از دست رفته تبدیل می‌شوند. هر تغییری در شیوهٔ غذا خوردن فرد مبتلا به دمانس باید با راهنمایی پزشک یا متخصص تغذیه باشد.
نشانههای هشدار کم خوردن یا کم نوشیدن چیست؟
مراقب اینها باشید:
- کاهش وزن، یا گشادتر شدن لباسها.
- جا گذاشتن غذا یا امتناع از وعده‌ها، یا نگه داشتن غذا در دهان.
- خستگی یا ضعف.
- یبوست، که میتواند به رژیم و کمآبی بدن مربوط باشد.
- نشانههای کمآبی بدن. NIA خشکی دهان، سرگیجه، ضربان قلب تند و توهم را فهرست میکند، که خود دمانس هم میتواند علتش باشد (NIA دربارهٔ مشکلات پزشکی رایج).
بی‌اشتهایی علت‌های ممکن زیادی دارد: درد دندان یا دندان مصنوعی شل، داروهای تازه، افسردگی، یبوست، فعالیت کمتر یا تغییر در چشایی و بویایی. هر کدام از این نشانه‌ها را به پزشک فرد بگویید. او میتواند دنبال علت بگردد و ممکن است متخصص تغذیه یا مکمل پیشنهاد کند.
چطور به فردی کمک کنیم به اندازهٔ کافی بخورد و بنوشد؟
- وعده‌ها و میان‌وعده‌های کوچک و مکرر بدهید، بهجای سه وعدهٔ بزرگ.
- غذاهای مورد علاقه را بدهید و با تغییر سلیقه انعطاف نشان بدهید. اگر اشتها کم است غذاهای شیرین ممکن است مطلوب باشند؛ از پزشک بپرسید دلیل سلامتی برای محدود کردن شکر هست یا نه.
- نوشیدنی‌ها را در دسترس نگه دارید و در طول روز فنجان‌های کوچک بدهید. سوپ، میوه، اسموتی و میلک‌شیک هم حساب می‌شوند.
- با هم غذا بخورید وقتی می‌توانید. وعدههای غذایی فرصتی برای همراهی‌اند، نه کاری که باید عجله‌ای انجام شود.
- غذاهای لقمه‌ای را امتحان کنید، مثل ساندویچ، برش میوه یا تکه‌های مرغ، اگر استفاده از قاشق و چنگال سخت شده.
راهنمای رژیم غذایی ما ایده‌های بیشتری برای وقت غذا دارد. کمک در آماده کردن غذا هم میتواند یک فعالیت مشترک خوشایند باشد؛ کارهای خانه را ببینید.
با پزشک صحبت کنید
پیش از امتحان هر برنامهٔ روزهداری برای خودتان، با پزشک یا متخصص تغذیه صحبت کنید، به‌ویژه اگر دارو برای دیابت یا فشار خون مصرف می‌کنید، اخیراً وزن کم کرده‌اید یا زمین خورده‌اید. برای فردی که با دمانس زندگی میکند، بهجای روزهداری از پزشکش بپرسید روزانه چقدر باید بخورد و بنوشد.
برای گیجی ناگهانی، غش یا نشانههای قند خون خیلی پایین که زود بهتر نمی‌شوند، فوراً کمک پزشکی بگیرید.
پرسش‌های رایج
آیا روزهداری متناوب از آلزایمر پیشگیری میکند؟
شاهد خوبی نیست که چنین باشد. بخش بزرگی از پژوهش روی حیوانات بوده و کارآزمایی‌های انسانی بیشتر کوتاه بوده‌اند، روی بزرگسالان جوان‌تر یا دارای اضافه‌وزن، و بر کاهش وزن متمرکز بوده‌اند. مؤسسهٔ ملی سالمندی آمریکا میگوید شاهد کافی نیست که رژیم‌های روزهداری به عموم توصیه شود.
آیا روزهداری متناوب برای سالمندان ایمن است؟
شاید نباشد. روزهداری میتواند به کاهش ناخواستهٔ وزن و عضله، کمآبی بدن، سرگیجه و زمین خوردن منجر شود و در کسانی که انسولین یا بعضی داروهای دیگر دیابت مصرف میکنند میتواند قند خون را بهطور خطرناکی پایین بیاورد. کلینیک مایو (Mayo Clinic) میگوید ممکن است برای کسانی که خطر زیاد از دست دادن استخوان و زمین خوردن دارند مناسب نباشد. پیش از امتحان کردن با پزشک صحبت کنید.
آیا کسی که دمانس دارد باید روزهداری را امتحان کند؟
نه. افرادی که با دمانس زندگی میکنند اغلب در به اندازهٔ کافی خوردن و نوشیدن مشکل دارند و تغذیهٔ ضعیف ممکن است نشانههای رفتاری را بیشتر کند و باعث کاهش وزن شود. روزهداری بدون سود ثابتشده خطر اضافه میکند. بهجای آن روی وعدههای منظم، میانوعدههایی که دوست دارند و نوشیدن کافی تمرکز کنید.
نشانههای اینکه فردی با دمانس به اندازهٔ کافی غذا یا نوشیدنی نمیخورد چیست؟
مراقب کاهش وزن، گشادتر شدن لباسها، خستگی، ضعف، یبوست یا امتناع از غذا باشید. نشانههای کمآبی بدن که مؤسسهٔ ملی سالمندی آمریکا فهرست میکند شامل خشکی دهان، سرگیجه، ضربان قلب تند و توهم است. اگر اینها را دیدید به پزشکش بگویید.
منبع‌ها
ما به سازمان‌ها و مطالعه‌هایی که این صفحه به آن‌ها تکیه دارد پیوند می‌دهیم. هر کدام هنگام به‌روزرسانی صفحه بررسی شده است.
- Calorie restriction and fasting diets: What do we know? · National Institute on Aging
- Intermittent Fasting and Healthy Aging in Older Adults: A Systematic Review of Cardiometabolic, Mental Health and Cognitive Outcomes with a Network Meta-Analysis of Anthropometric Measures · Nutrients (via PMC)
- Intermittent fasting: What are the benefits? · Mayo Clinic
- Low Blood Glucose (Hypoglycemia) · National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases
- Food, Eating and Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Common Medical Problems in Alzheimer's Disease: Information for Caregivers · National Institute on Aging
- Appetite and dementia · Alzheimer's Society