Доцца жоп ло .
Ойланарш ларъяр адамах хьалхара дахаран барамехь хаза, хьежам йоцу хаттарца вахар хаьа: "Хьо кхоьллина ерриг кхин цхьаьна хьаман хьо эр йоцуш?", а ца "Хьо кхеташ ду?" Кхин ларъяр темин барамехь хьеший, ўх-бахам, хьоман, дешнаш, докъаш а, цхьаьна дахаран эзарш. Тхо кхин ларъяр мекхала ца хилийтар, шен кхетар хьаьжна деза, цхьа-могӏа дешна кхин кхеташ хилла а ца хилийтар. Цхьаьна ойланарш дукха хьан дика кхетар ду.
- Хаттарш хьежам йоцу дахаран ларъяр, 'Хьо кхоьллина...' ё 'Хьан кхетар...', ма 'Хьо кхеташ ду?' ё 'Ца хета?' ларъяр йоцу.
- Ма викринарш 'Хьо кхеташ ду?' ё 'Ва ву?' цхьаьна. Иэ адамах виллу, охьа кхоьлла.
- Адам ойланарш хьаьжна, хьан кхетар хилла а. Дика кхетар дахар хьаьжна дукха дика ду.
- Цхьа хаттар кхоьлла, сурт ё хаьржа ё хьан кхетарца вахар хилийтар.
- Ойланарш гулдарш тлера ё адам охьа хилла, хьаьжна хьаман кхин тема, дика тема хьоьжу.
ХӀокху агӀон тӀехь (11 дакъош)
Ойланарш — хьалхара дахаран барамехь цхьаьна вахар: цхьаьна кхоьллина ираш, барт, хаза дешнаш, хьоман, дешнаш, хьеший, докъаш. Деменци йолу адамашна цхьаьна ойланарш дукха хаза дахаран цхьа дика кхетар бу. Дика ду хаттарш хьежам йоцу, адам хьаьжна дехьа, ца хилийтар. Иза тема бакъ дешнаш тоха, хьоьжу ларъяр.
Ойланарш ларъярийн барамаш
- Хаттарш хьежам йоцу ларъяр. “Хьо кхоьллина…” ё “Мел хилла…” — хаттарш дика. “Хьо кхеташ ду?” — жаж хьаьжна.
- Викрина ца ларъяр. “Ва ву?”, “Цхьа шо хилла?” ё “Хьо кхеташ ду цу ларъян цӏе?” — ца ларъяр.
- Цо хилла дика ладогӏа. Хаттарш кхин хилла ё ираш сиха хилла, хаза хилийтар а, кхетар хьаьжна.
- Цхьа хатт цхьаьна. Тлера, хьоьжу, охьа хаттар дика.
- Адам гайтина. Цо кхин тема хьаьжна, хьан кхин ма хилла.
Национальный институт старения дешнаш, сиха ларъяр, цхьаьна кхеташ, адам дешнаш тоха кхин, гайтар. Иза дика хилла цхьаьна.
Хьалхара хаза, дахар
- Кхин ма кхоьллина цхьаьна ираш, хьан кхоьллина кхин кхетар хилла хьо?
- Хьо шен юкъара, цхьаьна ма кхин хаза ларйна?
- Хьо кхоьллина ерриг кхин цхьаьна адамаш ву?
- Хьан шенан дош, хьан кхетар хилла хьан хьоман хьаьжна?
Барт ё хьоман
- Хьо мел барт хьоман дахьа?
- Цхьаьна барт, хьо дика ма хилла, хьан хаза кхетар?
- Цхьаьна хьоман ё ойла хилла хьо, ма кхин ма хилла?
- Адам хьан хьаьжна тоха?
Дахар ё хьоман
- Хьан юкъара ирсан мел хилла барт?
- Цхьаьна хьоман дахаран дика ма хилла хьо, кхин хаза?
- Хьан ма кхин дешнаш хилла, мел хилла?
- Хьан хьаьжна кхин хилла цхьаьна хаза?
Дахар ойланарш дахарийн хаттарш гайтаран барамехь дика, а цхьа сиха дахар хьаьжна кхин.
Хьоман ё хьоман дахар
- Мел кхин хьоман ё хьоман хилла цхьаьна?
- Хьо мел кхин хьоман ё хьоман хилла?
- Цхьаьна дахар хьоман хилла: кхоьллина, кхин хьоман хилла, ма хилла?
Хьоман ойланарш деменци йолу адамашна хьоман барамаш гайтар.
Кхин ираш ё дахарш
- Цхьаьна кхин ираш ма хилла хьо кхин кхоьллина?
- Цхьаьна хьоьмаш кхин дика хилла хьо?
- Хьан юкъара кхин хилла цхьаьна дахар?
- Цхьаьна докъаш хилла, хьан юкъара кхин хилла?
Кхин ираш ойланарш кхин ираш гайтар.
Юкъара ё хьеший
- Хьо кхин адам, мел цхьаьна хьоман дахьа?
- Хьан кхоьллина цхьаьна ма хилла?
- Хьан шийла кхоьллина хьан шийлаш хилла?
- Хьан хьешаш мел цхьаьна хилла?
Юкъара хаттарш шийла ларъяр. Адам цхьаьна жаж охьа хилла, хьаьжна, хьаьжна ца хилийтар.
Дахарш ё хьаьжна
- Хьо мел дика тема хилла?
- Хьан кхоьллина аьттул ё кхин дика ма хилла?
- Хьан юкъара кхин ма хилла, кхин хаза?
- Хьо мел хаза ма хилла?
Сурташ ё хьаьжна
Сурташ хьалхара ойланарш дика. Сурт дешна хьаьжна тоха ва, “Хьо цхьаьна кхоьллина” аларш. Alzheimer’s Association-ан дешнаш кхин ма хьаьжна, дешнаш, хаза сурташ хилла. Хьан цхьа кхин хилла, адам кхин кхетар хилла, ойланарш дахар.
Цхьаьна хьоман ойланарш
Хьан цхьа хьоман кхетар хилла, цхьаьна кхин хилла — адам охьа хилла, хьаьжна ца хилийтар. “Иза хьан дика хилла кхин, ма охьа.” Тлера кхин тема, цхьа кхин дахар ё хьаьжна хьаьжна ма хилла.
Хаза ойланарш цхьа кхин
Ойланарш тлера, хаза цхьаьна кхин хилла. Ойланарш хаттарш ё дешнаш кхин дика. Деменци йолу адамах кхетар дахар шу кхетар ларъяр.
Юкъара хаттарш .
Деменци йолу адамашна дика ойланарш ларъяр?
Хаттарш хьежам йоцу ларъяр дика ду: 'Хьо кхоьллина цхьаьна хьан дика кхетар?' 'Хьо мел хаза ларйна?' 'Хьо мел хьоман дахьа?' ё 'Хьан кхин ма шо хьалхара хьоман хилла?' Цара кхетар дехьа, цхьа дика жаж ца.
Ойланарш ё викрина цхьа ма ду?
Ойланарш — цхьаьна кхетар, цхьа жаж ца. Викрина цхьа дика кхетар бу, а хаттар хьаьжна дика хьаьжна. Викрина адамах охьа кхоьлла ё оьхьа хилла, хьаьжна гулдарш хилла.
Адам хьалхара кхетар дика ца хилла?
Хьоьжу, амма хьаьжна ца хилла ё гулдарш ца хилла. Шо ё цхьа ма цхьаьна ца хилийтар. Хьаьжна хьо мел кхетар хилла, а мел хилла ё ца хилла хьаьжна.
Ойланарш шен барт мел хилла?
Дукха ду ткъа мел ду ткъа мел дика ду. Адам охьа, шен ма мел ду, — тлера, цхьа кхин дахар хьаьжна ма хьаьжна ма хилла.
Хьостанаш
Оха ссылкаш йо хӀара агӀо тешна йолчу организацешна а, Ӏилманашна а. ХӀоранна а теллина агӀо карлаяьккхича.
- Infographic: Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Activities for dementia · NHS